Elinizdeki araştırmanın boyutunu aşar ama özet olarak konuya değinecek olursak: Hristiyanlık Hz. Meryem, Hz. İsa (a.s) ve Ashap Kehf gibi sadece bazı temel konular hakkında Müslümanların ilgisini çekecek bilgilere sahiptiler. Doğal olarak onların birçok konuda ortaya koydukları öğretiler ve sözler Müslüman araştırmacıların ilgisini çekecek konumda değildi.

Yahudilerin ahd-i atik ve diğer dini kaynaklarında Kuran’ı Kerim’de ve nebevi hadislerde söz konusu edilen birçok haber ve kıssa hakkında anekdotların olması bir taraftan. Diğer taraftan Arap yarımadasında sükûnet eden Yahudilerin Arap Müslümanlarla toplumsal ilişkilerinin olması bu iletişimin gerçekleşmesine yol açmıştır. Öte yandan diğer dinlerin tefsir ve rivayet konularını ele alacak söz söyleyecek aşinalığı ve birikimi çok fazla değildi. Ama felsefe ve tıp alanlarında bu dinlerin birikimleri Müslümanların mahfillerinde mevzu bahis olmuş bahislerde kendine yer açmıştır.

Bu bilgi ışığında ‘İsrailiyat’ın ortaya çıkışını hicri ilk yıllar olarak görebiliriz. Elbette yayılması ve kaynaklarda kendine yer bulması tabiin döneminde yaşanmıştır. Zira bu dönemde birçok ehli-kitap İslam dinine tabi olmuşlardır.  Ama bu yeni Müslümanların zihinleri daha önce atalarından öğrendikleri yaratılışın ortaya çıkışı, yaratılış esrarları, önceki ümmetlerin başlarından geçenler, peygamberlerin hikayelerini konu alan efsanelerle doluydu. Bütün bunların yanında Tevrat’ta geçen birçok başka efsanede söz konusuydu.

Halk Kuran’da geçen bazı genel haberlerin ayrıntılarını öğrenmek için oldukça istekliydiler. İşte bu yüzden onların anlattıkları hikayeler Müslümanlar arasında rağbet görmekteydi. Özellikle Yahudilerin ve Hristiyanların başından geçenlerin anlatıldığı ve eski ve yeni Ahit’te geçen   hikayelere ilgi duyulmaktaydı. Sonuç olarak bu ‘İsrailiyat’ın birçoğu hiçbir çekince duyulmadan ve gerekli inceleme yapılmadan tefsir kitaplarında getirilmiştir.[1]

Hadis kaynaklarında ‘İsrailiyat’ üç sınıfa ayırmak mümkündür:

1-Kuran’ı Kerimde özellikle peygamberler hakkında geçen haberlerin ayrıntılı anlatıldığı Kitap’ı Mukaddeste söz konusu olmuş tarihi rivayetler.

2-Genellikle İsrailoğulları tarihinin anlatıldığı ahlaki öğretiler adı altındaki rivayetler.

3-Hiçbir İslami kaynağa dayandırılmadan Yahudi kaynaklarından alınan ilk dönem insanlarının inançları ve efsanelerinin anlatıldığı hikayeler.

‘İsrailiyat’ olarak adlandırılan rivayetlerde konusunda ifade etmek gerekir ki bazı Kuran’ı Kerim ayetlerinin hadisler ışığında tefsir ve açıklaması yapılırken izlenen yaygın bir metot bulunmaktadır. Bu yöntemde önceki ümmetlerin başından geçenlerin anlatıldığı hikayelere yer verilir. Bu yöntemde hikâyede söz konusu olan şahsiyetlerin ya İbranice isimleri ya da onun yerine telaffuzu daha kolay olan bir isim kullanılır. Hikâyenin içeriğinin ve muhtevasının İslam kültürüne uygun olması için cüz-i değişikler yapılması da yaygın olan anlayıştı. Bu yolda birçok hikâye yeni bir dille, yeni adlar, mekanlar adı altında İslami öğretilere uyarlanarak, Yahudi inançlarından arındırılmaya çalışılarak önceki ümmetlerin başından geçenler Kuran’da geçen haberlerle ilişkilendirilmekteydi. Eğer bu çalışmaların örneklerini inceleyecek olursak ilk önce Hz. Şuayip (a.s)’ın hikayesini göz önünde bulundurmamız yerinde olur. Kuran’ı Kerim’de Şuayip (a.s) hakkında ‘Medyen” halkı arasında peygamberlik yapmasının dışında başka bir söz bulunmamaktadır.[2] Ama bazı müfessirler Hz. Şuayip (a.s)’ı ahd-i atik’te geçen Hz. Musa (a.s)’ın eşinin babası ‘Yetron’[3] olarak tanıtılan şahsiyetle eşleştirmişlerdir.[4] Elbette bu konuyu İsrailiyat’ın bir örneği olarak sunmak bu bilgiyi reddetmek anlamında değildir. Bilakis İsrailiyat’ olarak tabir edilen rivayetlerin kendi içinde sınıflandırılması ve hükümleri bulunmaktadır. İnşallah aşağıda bu konuya açıklama getirilecektir.

--------------

[1] Et-Tefsir ve’l-Mufessirun 1.c, 446.s.

[2] Araf-88.

[3] Çıkış,1.3.

[4] Daire’tul Mearif-i İslami, “İsrailiyat”.