Bismillahirrahmanirrahim

İlahî değerlerin Batı dünyasının önemli bir kesimi için solduğu ve arka plana itildiği bir çağda, insanlar kendi manevî boşluklarını doldurmak amacıyla öyle ritüeller ve törenler icat ediyorlar ki, bunlar yalnızca ruhlarını beslememekle kalmıyor, zaman zaman onları anlamsız karanlıklara ve vehimlere de sürüklüyor. Bu acı gerçek, Kur’an-ı Kerîm’de önceden haber verilmiştir. Nitekim Allah-u Teâlâ şöyle buyuruyor:

“Kim benim zikrimden yüz çevirirse, onun için dar ve sıkıntılı bir hayat vardır.” [1]

Bu “dar geçim” yalnızca maddî değildir; ruhun sıkışması, anlam yoksulluğu, hayatın gerçekleri karşısında bocalama ve köksüz ritüellere sığınma da bunun bir parçasıdır.

Kültürel, inançsal ve düşünsel sınırların şaşırtıcı bir hızla çözüldüğü bir dünyada, çağımızın acı gerçeklerinden biri, insan fıtratında kökü bulunmayan, hatta çoğu zaman ruh sağlığına, insan onuruna ve manevî yücelişe aykırı olan tören ve ritüellerin ortaya çıkması ve yaygınlaşmasıdır. Günümüz Batı dünyası, ilahî kaynaklardan derin bir kopuş yaşadığı için, ruhu dinginleştiren, düşünceyi olgunlaştıran ya da insanlığın hakikatini hatırlatan uygulamalar üretmek yerine, çoğu yüzeysel heyecanlar, korku, karanlık, ölüm merkezli anlayışlar, hazcılık ve tüketim kültürü etrafında şekillenen ritüellere yönelmiştir.

Şeytanî figürler, şeytanî semboller ve korkunun teşviki üzerine kurulu olan “Cadılar Bayramından (Halloween), “Ölüler Günü”, “Sevgililer Günü (Valentine’s Day)” ve hatta korkutucu, insanlık dışı anlatılarla yeniden kurgulanan “Noel şeytanı” gibi yeni sembollere kadar uzanan bu örneklerin tamamı, Batı medeniyetinin içinde bulunduğu durumu gözler önüne sermektedir. Bu, ilahî öğretilerden uzaklaşmış, anlam kaybını telafi etmek için insan ruhunu yüceltmeyen, aksine onu hakikatten daha da uzaklaştıran eğlenceler üreten bir medeniyettir.

Bu tür törenler, her ne kadar dışarıdan eğlenceli ve masum görünseler de insan ruhu üzerinde uzun vadeli etkiler bırakmaktadır: Şiddetin sıradanlaşması, korkunun yaygınlaşması, fıtrî aydınlıktan uzaklaşma, tüketimciliğin güçlenmesi ve anlamı bilgi, insanlık ve hikmette değil, şokta, heyecanda, taklitte ve dışsal gösterilerde arayan bir neslin oluşması.

Batı’nın asıl sorunu tam da burada ortaya çıkmaktadır: Vahiyden, peygamberlerin rehberliğinden ve ilahî öğretilerden kendini mahrum bırakan bir toplum, doğru ile yanlışı ayırt edebilecek sağlam bir ölçüye sahip değildir. Hayatın ölçütü yalnızca “bireysel beğeni”, “toplumsal zevk”, “geçici heyecan” ve “ekonomik çıkar” olunca, her gün yeni bir ritüelin ortaya çıkması ve sonraki kuşağın bunu sorgusuz sualsiz benimsemesi kaçınılmazdır.

Kur’an-ı Kerîm tam da bu durumu tasvir ediyor: Vahiyden kopan bir toplum, “şaşkınlık”, “başıboşluk”, “ölçü kaybı” ve “nefsani arzuların peşinden gitme” ye doğru sürüklenir. Allah-u Teâlâ şöyle buyuruyor:

“Heva ve hevesini kendisine ilah edinen kimseyi gördün mü?” [2]

Heva ve hevesine kulluk, Allah’a kulluğun yerini aldığında, kültür, gelenek, ahlak ve davranış alanlarında hiçbir sabit ölçü kalmaz. Bugünün Batı dünyası, bu ayetin açık bir örneğidir; kültürü ne hikmete ve ne de nura dayanır; aksine geçici toplumsal arzuların dalgaları üzerinde şekillenir. Böyle bir toplumun her gün yeni bir tören icat etmesi doğaldır; fakat bu, insanın olgunlaşması için değil, eğlence ve kâr üretmek içindir.

Cadılar Bayramı (Halloween), Ölüler Günü, Sevgililer Günü (Valentine’s Day), Avrupa Karnavalları ve hatta Avrupa ülkelerinde yaygınlık kazanan, sonradan kurgulanmış yeni ritüeller bu yön kaybının açık göstergeleridir. Örneğin İsviçre’deki Basel Karnavalı ya da İspanya’daki La Tomatina gibi bazı Avrupa karnavallarında, kaynakların büyük ölçüde israf edilmesi, akıl dışı davranışlar, toplu sarhoşluk, sembolik şiddet ve ahlaki sınırların ihlali adeta “şenlik” adı altında meşrulaştırılmaktadır.

Bu törenlerin pek çoğunda insanlar, sert ve ürkütücü yüzlerle, şeytanî sembollerle, korkutucu maskelerle ya da tamamen dizginlenmiş davranışlardan uzak bir hâlde ortaya çıkmakta; sanki artık onlar için hiçbir kırmızı çizgi kalmamış gibi hareket etmektedirler.

Bu ritüeller, her ne kadar heyecan verici bir görünüme sahip olsalar da yeni nesillerin ruh dünyası üzerinde kalıcı ve yıkıcı etkiler bırakmaktadır. Cadılar Bayramı’nda korkunun, şiddetin, kötü ruhların teşviki ve şeytanî sembollerle kurulan irtibatın sıradanlaştırılması, çocukları çirkinliğe ve şeytan merkezli düşünceye karşı duyarsız hâle getirmektedir.

Meksika’daki “Ölüler Günü” törenlerinde -ki bunlar Avrupa’da da yeniden üretilmiştir- çocuklar kafatası maskeleri ve ölüm ve ölü sembolleriyle adeta bir alıştırma yapar. Ölümü hayatın bir aşaması olarak değil, bir eğlence ve oyun nesnesi olarak algılar. Kur’an-ı Kerîm bu tür tutumlara karşı şöyle uyarıda bulunuyor:

“Şeytanın adımlarına uymayın.” [3]

Çünkü bu adımlar her zaman büyük ve açık değildir; bazen bir eğlenceyle başlar.

Buna karşılık İslam, sevinç, kutlama ve neşe için açık ölçütler belirlemiştir: Temizlik, maneviyat, insanlık onuru ve ruhsal gelişim. Her sevinç meşru olmadığı gibi, her hüzün de makbul değildir. Kur’an ölçüyü net bir şekilde ortaya koymuştur:

“De ki: Allah’ın kulları için çıkardığı süsü ve güzelliği kim haram kılmıştır?” [4]

Allah, kulları için ziyneti ve güzelliği haram kılmamıştır; ancak gerçek güzellik, şeytanî sembollerle kirlenmiş değil, temizlik ve arınmışlıkla birlikte olandır.

Batı’nın Kültürel Nüfuzu ve Manevi Sermayeye Sahip Bir Toplumun Gafleti

Böyle bir dünyada, köklü din mirasına en derin biçimde sahip olan İslam toplumu için temel soru şudur: Neden bazı kesimler, özellikle de tanınmış kişiler, Batı menşeli ritüellere yönelmektedir? Neden kimi oyuncular ve ünlüler, Cadılar Bayramı’nda şeytani yüzler ve uğursuz maskelerle ortaya çıkmaktadır? Bunun ilk ve temel cevabı, kültürel dalgalara karşı koyacak gerekli düşünsel ve ruhsal sağlamlığın yeterince oluşturulamamış olmasıdır.

Kur’an şöyle buyuruyor:

“Emrine aykırı davrananlar, başlarına bir fitne gelmesinden sakınsınlar.” [5]  

Bugün bu fitneler yalnızca siyasi ya da ekonomik değildir; kültürel fitneler çok daha tehlikelidir. Çünkü bunlar sessiz ve yavaş biçimde bir toplumun kimliğini aşındırır.

İmam Ali (a.s), yabancıları körü körüne taklit etme konusunda şöyle uyarmıştır:

"Nice akıllar vardır ki, bir yöneticinin hevesi altında esirdir." [6]

Kendi kimliğini ve değerlerini tanımayan bir genç, Batı kültürünün dışsal parıltısı karşısında kolayca tutsak olur. Aslında temel sorun, kişinin kendi kültürünün güzelliklerine dair bilgisizliğidir. Hüseynî Aşura’yı, Şaban ayının ortasındaki maneviyatı, Erbain’in ihtişamını ve büyük İslami bayramları tanımayan bir genç, “Cadılar Bayramı” gibi kutlamalar karşısında nasıl sağlam durabilir?

Kur'an-ı Kerim, "Basiret" kavramına defalarca vurgu yapıyor:

“De ki: 'Benim yolum budur; ben basiret üzere Allah'a davet ederim” [7] ayetinde Hz. Peygamber (s.a.a), yolunun basiret temelli bir yol olduğunu bildiriyor. “Basiret”, olayların perde arkasını görebilme yetisidir. Örneğin Cadılar Bayramı'nın sadece bir "kostüm değiştirme" olmadığını, aynı zamanda şeytani bir kültürün görünür kılınması olduğunu anlamaktır. Avrupa'daki çıplaklığa varan plaj kültürünün sadece "özgürlük" değil, ailevi değerlerin çöküşü anlamına geldiğini kavramaktır. Yarı çıplak karnavalların ve toplu sarhoşluk hallerinin sağlıklı bir neşenin değil, değerlerin aşınmasının bir işareti olduğunu görmektir.

Bazı Törenlerin Şeytani Doğası ve Kur'an'ın Açık Uyarıları

Batılı törenler hakkında bilinmesi gereken en önemli gerçeklerden biri, pek çoğunun "şeytani" kökleridir. Cadılar Bayramı'nda kötü ruhlar, cadılar, şeytanlar ve karanlık yaratıkların sembolleri birer "eğlence" unsuruna dönüşmüştür. Avusturya ve Almanya gibi bazı ülkelerde "Krampus" törenleri düzenleniyor. Şeytani ve boynuzlu maskeler takan erkekler sokaklarda koşup insanları korkutuyorlar. Bu törenler hiçbir ahlaki sınırlama olmaksızın Avrupa'da yaygınlaşmış ve üstelik "kutlama" adı verilmektedir.

Kur'an-ı Kerim, şeytana yaklaşma konusunda açık uyarılarda bulunuyor:

"Şüphesiz şeytan sizin düşmanınızdır, siz de onu düşman edinin." [8]

Ancak Cadılar Bayramı'nda insanlar, düşmanı düşman edinmek yerine, onun kılığına girerek çocukları "şeytani figürlerle birlikte olmaya" teşvik ediyor! İşte bu tam da Kur'an'ın "Şeytanın adımları" [9] dediği, yavaş ve kademeli adımlardır.

"Ölüler Günü" (Día de Los Muertos) gibi törenlerde insanlar, kafatası maskeleri, ölüm ve gezinen ruhların sembolü olan kıyafetlerle sokaklarda geçit yaparak ölümü bir eğlence haline getiriyorlar. Ancak İslam, ölüme en yüksek saygı ve maneviyatla bakar. İmam Cafer-i Sadık (a.s) şöyle buyurmuştur:

"Ölüm bizim için güzel bir alışkanlıktır; ne korkutucudur, ne de eğlence." Bu iki bakış açısı arasındaki fark, aydınlıkla karanlık arasındaki farktır.

Avrupa'daki bazı karnavalların, örneğin "Rio Karnavalı"nın Avrupa versiyonları bulunmaktadır. Burada binlerce yarı çıplak, sarhoş ve kontrolsüz insan sokaklara dökülüyor. Oysa Kur'an şöyle buyuruyor:

"Zinaya yaklaşmayın, çünkü o son derece çirkin bir iştir." [10]

Avrupa'daki bu tür törenler, cinsel ahlaksızlığı normalleştirerek toplumun ruhunu hayvaniliğe doğru sürüklemektedir. Bu tür etkinlikler yalnızca güzel olmak bir yana, Batı toplumlarında depresyon, bağımlılık, cinsel sapkınlık ve kutlama sonrası kaygı gibi olumsuz psikolojik etkileri de artırmıştır.

Kur'an'ın uyarısına göre:

"Allah kimi şaşırtırsa artık ona yol gösteren olmaz." [11] Yapay, karanlık ve köksüz eğlencelerin peşinde olan bir toplum, ilahi hidayetten uzaklaşır ve geleceğinin manevi sağlığını garanti edemez.

Düşünsel ve Ruhsal Sağlamlık; Mümin Toplumun Kurtuluşunun Yegâne Yolu

Bu kültürel dalgayla mücadele etmenin yolu ne duvarlar örmek ve ne de gençlerle savaşmaktır. Yol, düşünsel ve kimliksel sağlamlık inşa etmektir. Allah-u Teâlâ şöyle buyuruyor:

"Onlar ki, 'Rabbimiz Allah'tır' dediler, sonra da dosdoğru yol üzere istikametlerini korudular..." [12]

Burada “İstikamet”, kültürel, ruhsal ve ahlaki direnç demektir. İç yüzü boş ve şeytani olan görünürdeki cazibelere karşı durmak demektir. Gerçek güzelliğin ne korkunç maskelerde ne örtüsüz sahillerde ve ne de insanı insanlığından uzaklaştıran karnavallarda değil, nurda olduğunu bilmek demektir.

Hz. Peygamber (s.a.a) şöyle buyurmuştur:

“Mümin, zeki ve uyanıktır.”

Bu düzeyde bir bilinç ve uyanıklığa ulaşan toplum, körü körüne taklit etmek yerine bilinçli tercihler yapma gücüne sahip olur. Böyle bir toplumda sevinç için görkemli ve manevi bayramlar vardır; sevgi için derin bir “meveddet” ve “rahmet” anlayışı vardır; hüzünden arınmak için dua ve zikir vardır; heyecan için ise nefisle mücadele (cihad-ı ekber) ve manevi gelişim vardır.

Sorun insanların sevinç araması değildir; asıl sorun, sevinci Batı’nın kültürel vitrinlerinden satın almalarıdır. Oysa gerçek sevinç, Kur’an’da, duada, ahlakta, kullukta, aile bağlarında ve sahih İslami bayramlarda gizlidir.

Gafletin göstergelerinden biri, insanın “şeytanın hakikatinden” habersiz hâle gelmesi ve onu yalnızca efsanevi bir varlık olarak algılamasıdır. Cadılar Bayramı, tam da bu zayıf noktayı hedef alır; şeytanı, cadıları, habis ruhları ve korkutucu figürleri bir eğlence kalıbı içinde sunarak, insanın onların gerçek çirkinliğini fark etmemesini sağlar. Oysa Kur’an, şeytan hakkında şöyle buyurur:

“O, taraftarlarını ancak alevli ateşin halkı olmaya çağırır.” [13]

Şeytanı, günahı ya da anlamsızlığı sıradanlaştırmaya hizmet eden her sembol, zararsız olmak bir yana, insanı yavaş yavaş onun yoluna sürükler. İmam Ali (a.s) şöyle buyurmuştur:

“Kim, zorluğu sebebiyle haktan uzaklaşırsa, kaçınılmaz olarak batıla düşer.”

Hak, marifet ve amel gerektiren ilahî hakikatlerdir. Batıl ise, düşünmeyi gerektirmeyen, yalnızca aldatıcı bir dış görünüşe sahip tören ve ritüellerdir.

Bazı ünlülerin, şeytani yüzlerle ve kökeni Batı ritüellerine dayanan kıyafetlerle Cadılar Bayramı kutlamalarına katılması, işte bu “içsel boşluğun” bir göstergesidir; kimlikten yoksunluk, ölçüden yoksunluk, hakikate bağlılıktan yoksunluk ve insanın kendi yüce özüyle bağının kopmuş olması… Sorun yalnızca taklit değildir; asıl sorun, insanın sunabileceği bir hakikat olmadığında, anlamın yerine eğlenceyi koymasıdır.

İlahi öğretilerle tanışmış bir kimse, kendisini şeytani sembollere benzetmek yerine, insani ve nurlu bir şahsiyet inşa eder. İmanın tadını almış biri, karanlık ölümü ve şeytani ruhu çağrıştıran bir görünümle sokağa çıkıp bunu “özgür düşüncenin göstergesi olarak sunamaz.

İslam, “fıtrî güzellik” ilkesine vurgu yapar. Yüce Allah şöyle buyuruyor:

“Ant olsun, Âdemoğullarını üstün ve değerli kıldık.” [14]

Böylesine onurlandırılmış bir insan, nasıl olur da kendisi için şeytani bir yüz inşa eder? Ehli- Beyti’n (a.s) nurlu marifetine erişme imkânına sahip olan biri, hakiki güzelliği nasıl terk eder ve karanlık ile dehşet alanından beslenen bir görünüme sığınır? İşte bu, “ruhsal sağlamlığın yitirilmesidir.

Kur’an’la ünsiyet kurmuş bir insan, karanlık ritüelleri taklit etmek yerine nurla yürür. Kur’an şöyle buyuruyor:

“Allah, iman edenlerin velisidir; onları karanlıklardan nura çıkarır.” [15]

Cadılar Bayramı ve benzeri uygulamalar, tam da bu “karanlıklar”ın bir tezahürüdür; bu, salt bir yasak meselesi değil, içerik meselesidir. Korku sembolleri, karanlık ölüm tasvirleri, başıboş ruhlar, şeytanî çağrışımlar ve karanlık atmosfer… Böyle sembollerle iç içe yaşayıp da insan ruhunun nura yönelmesini nasıl beklemek mümkündür?

Rivayetlere göre müminin en önemli görevlerinden biri, kültürel saldırılar karşısında nefsini korumaktır. İmam Cafer-i Sadık (a.s) şöyle buyuruyor:

“Dünyası için ahiretini, ya da ahireti için dünyasını terk eden bizden değildir.” [16]

Bu rivayet, bugün her zamankinden daha fazla anlam taşımaktadır. Bir gencin Ehl-i Beyt kültürüyle iftihar etmek yerine Batı menşeli törenlere yönelmesi, o törenlerin gerçekten güzel olmasından değil, kendi kültürünün güzelliklerinden gafil olmasındandır. Bu gaflet, şeytanın nüfuz ettiği ilk kapıdır. Nitekim Kur’an, şeytanın dilinden şöyle aktarıyor:

“Onları mutlaka saptıracağım ve onları boş hayallerle oyalayacağım.” [17]

Bugün Cadılar Bayramı, işte bu boş hayallerden biridir; kültürel aşağılanma ve ruhun içinin boşaltılması pahasına elde edilen, birkaç saatlik sahte bir haz.

Peki karşı koymanın yolu nedir? Kur’an açık bir reçete sunuyor:

“Ey iman edenler! Sabredin, direnin ve murabıt olun.” [18]

“Murabıt olmak” kültürel siperleri korumak, anlam ve düşünce saldırıları karşısında bilinçli ve aktif bir duruş sergilemektir. Bu ayet şunu söylüyor: Yalnızca iman yeterli değildir; direnmek, basiret sahibi olmak ve sürekli teyakkuz hâlinde bulunmak gerekir.

İslam, daima içsel sağlamlığa vurgu yapmıştır; çünkü ancak iç dünyası sağlam olan insan, kültürel savrulmalara kapılmaz. Rivayetlerde şöyle buyrulur:

“Mümin, müminin aynasıdır.”

Yani mümin, diğer müminler için bir yansımadır. Şayet tanınmış kişiler toplumun aynasıysa, gence nasıl bir görüntü sunuyorlar? İnsani ve necip bir yüz mü, yoksa korkutucu ve Batı özentisi olan bir yüz mü?

Kur’an nihai reçeteyi şöyle ortaya koyuyor:

“Allah, iman edenlerin velisidir; onları karanlıklardan nura çıkarır.” [19]

Bir toplum, özellikle de İslam toplumu, yıkıcı Batı menşeli ritüellerin etkisinden kurtulmak istiyorsa, maneviyatın nurunu yeniden diriltmelidir. Genç kuşağa, güzelliğin taklitte değil, arınmışlıkta olduğunu öğretmek gerekir. Ehl-i Beyt (a.s) değerleri çağın diliyle yeniden yorumlanmalı ve anlatılmalıdır. Onlara, İslami kültürün her türlü ithal ritüelden daha zengin, daha güzel, daha derin ve daha insani olduğu açıkça gösterilmelidir.

Sonuç olarak, ilahî nuru tercih eden bir toplumda şeytani ritüellere yer kalmaz. Ancak nur söndüğünde, karanlık sızacak bir alan bulur. Kur’an yolu açıkça göstermiş ve şu uyarıyı yapmıştır:

“Kim benim hidayetime uyarsa, ne sapar ne de bedbaht olur.” [20]

Bu hakikat, bugün her zamankinden daha fazla duyulmayı hak etmektedir.

------------

[1]- Tâ-Hâ, 124.

[2]- Câsiye, 23.

[3]- Nûr, 21.

[4]- A’râf, 32.

[5]- Nûr, 63.

[6]- Nehcü’l-Belağa, Hikmetli Sözler: 211.

[7]- Yusuf, 108.

[8]- Fâtır, 6.

[9]- Nûr, 21.

[10]- İsra, 32.

[11]- Ra'd, 33.

[12]- Fussilet, 30.

[13]- Fâtır, 6.

[14]- İsrâ, 70.

[15]- Bakara, 257.

[16]- el-Fakih, 3 / 156 / 3568.

[17]- Nisâ, 119.

[18]- Âl-i İmrân, 200.

[19]- Âl-i İmrân, 200.

[20]- Tâ-Hâ, 123.