Bismillahirrahmanirrahîm

Bilimsel adı “Obsesif Kompulsif Bozukluk” (OKB) olan bu hastalığın başlıca belirtileri arasında “aşırı kuşku ve sürekli güven ihtiyacı, simetri ve düzen dürtüsü, kontrol edilemeyen düşünceler ve korkuları saplantı halinde yaşamak” yer alır. Ayrıca, bireyler genellikle mantıksız olduğunu bilseler de tekrarlayan, zorlayıcı davranışlar sergileyebilirler.

Bu kişiler nasıl davranır?

“Kapı kilidini tekrar tekrar kontrol etmek, işleri belirli sayıda yapmak, rahatsız edici kelimelere veya düşüncelere takılı kalmak, belirli kelimeleri, cümleleri veya duaları tekrarlamak” gibi birçok takıntılı düşünce ve davranış bu bozukluğun belirtilerindendir.

Bu Grup Terapisi, takıntı hastalığı, vesvese ve hastalık seviyesindeki kuşku ve şüphelerin tedavisinde oldukça etkili bir tedavi yöntemidir ve bir terapistle birlikte bir grup şeklinde gerçekleştirilir. Grup çalışması, “belirli bir hedefe ulaşmak amacıyla iki veya daha fazla kişinin düşünce ve becerileri doğrultusunda birlikte çalışması” anlamına gelir. Bu çalışma hem örgün (yüz yüze) ve hem de açık öğretim (çevrimiçi) olarak yapılabilir.

İnsanın işlerdeki başarısını belirleyen en büyük faktörlerden biri, bir topluluk ve grup içinde takım olarak çalışma yeteneği ve performansıdır. Grup koşullarında çalışmak, bireyin daha hızlı, daha etkili ve daha sorumluluk sahibi olmasına yardımcı olur. Bu da kişilerin motivasyonlarını artırır ve öğrenme seviyelerini yükseltmelerine yardımcı olur. Hatta uzaktan çalışılan sanal takımlarda bile grup çalışmasının olumlu geri dönüşleri açıkça görülmektedir.

İslam'da Grup Çalışmasının Yeri

İslami öğretilerde, daha iyi ve istenilen sonuca ulaşmak için grup çalışması, iş birliği ve yardımlaşmaya [1] büyük önem verilmiştir. Ekonomik konularda olduğu gibi, dua, manevi ve bilimsel meselelerde de toplu çalışmaların önemi vurgulanmıştır. [2]

Aslında İslam, temellerini topluma dayandıran ve bu anlamı açıkça ilan eden tek dindir. İslam, insana ait hiçbir konuda toplumu ihmal etmemiş ve kurallarının içine “toplum ruhunu” mümkün olan en yüksek derecede katmıştır. [3]

Bu nedenle grup çalışması ve kolektif faaliyet, insan hayatı sürecinde önemli bir yöntem olarak kabul edilir. Psikoloji de dâhil olmak üzere, yaşamın çeşitli alanlarında ve farklı bilimlerde çok önemli ve verimli bir yere sahiptir.

Vesvesenin tedavisinde grup terapisinin etkili olması

Günümüzde ruh sağlığı ve bakımına yönelik bilinçli bir adım atılmıştır. Bu doğrultuda vesveseye duçar olanların tedavisinde davranışsal grup psikoterapisinin kullanımı, birkaç nedenden dolayı tedavi açısından daha etkili olabilir:

a)- Vesveseye duçar olanların grup terapisi maliyet açısından bireysel tedaviden daha ekonomiktir; çünkü daha az sayıda terapiste ihtiyaç duyulur ve tedavi gören kişinin tedavi maliyeti önemli ölçüde azalır.

b)- Belirli alanlarda eğitim almış davranış terapistlerinden yararlanılabilir ve bu şekilde daha fazla hastaya tedavi imkânı sağlanır. Sade bir deyişle, tedavi süreci daha uzmanlaşmış ve faydalı bir şekilde yürütülür.

c)- Vesveseye duçar olanların grup terapisine özgü olan tedavi faktörleri, bireysel tedavinin etkinliğini artırır. Bu tedavi faktörleri şunlardır:

1- Vesvese sorununun yaygınlığına inanma ve başkalarının da bu soruna müptela olduğunu bilme.

Vesveseye duçar olanların grup terapisinde “diğer insanların da benzer semptomlardan mustarip olduğunu bilmek ve sorunun yaygın bir durum olduğu gerçeğini giderek daha fazla anlamak” hastanın yalnızlık ve ayrılık hissini azaltır. Bu durum, özellikle şu açıdan faydalıdır ki, vesveseye duçar olanlar rahatsız edici ve utanç verici belirtiler nedeniyle kendilerini başkalarından ayırırlar. Duygularını ve sorunun belirtilerini benzer sorunları olan kişilerle paylaşmak, hastanın bu duruma ilişkin utanç, mahcubiyet ve yalnızlık duygularının üstesinden gelmesine yardımcı olur.

2- İnsan severlik ruhunu geliştirme ve kendini değerli hissetme.

Vesvese grup terapisinde vesveseye duçar olan hastalar söyleyecekleri bir şeylerin olduğunu fark ederler. Başkalarına önerilerde bulunabilirler, onları destekleyebilir ve olumlu geri bildirimler ve güvence sağlayabilirler. Bu şekilde başkalarına yardım ederek, kendilerini değerli hissetmeye başlarlar.

3- Vesvese grup terapisinde temsili ve alternatif öğrenme

Vesvese grup terapisine katılanlar, benzer sorunlarla mücadele eden grup arkadaşlarını gözlemleyerek, vesveselerle başa çıkma konusunda yeni şeyler öğrenirler. Diğer üyelerin hedef belirleme ve davranışsal tedavi süreçlerine tanık olduklarından, birbirlerinden yeni şeyler öğrenebilir ve birbirleri için teşvik edici örnekler olarak hareket edebilirler.

4- Vesvese grup terapisinde kişilerarası öğrenme

Vesveseye duçar olanlar bazen normal davranış hakkında karmaşık bir algıya sahip olabilirler. Grup üyelerinin çoğu vesvese hakkında farklı belirtiler yaşadığından, bazı üyelerin diğerleri için sorunlu olan alanlardaki davranışları tamamen normal olacaktır. Sonuçta gruptakiler normal bir bireyin uygun davranışını birbirlerinden öğrenebilir ve buna göre kendi hedeflerini belirleyebilirler.

5- Vesvese grup terapisinde esneklik ve rol değişimi

Gruba katılanların her biri hasta veya kolaylaştırıcı olarak hareket edebilir. Bu esneklik, üyelerin birbirleri için kolaylaştırıcı, koç veya rehber rollerini üstlenmelerine olanak tanır.

6- Vesvese grup terapisinde grup bağlılığı ve motivasyon yaratma

Birbirine bağlı olan bir grup, güven, samimiyet, anlayış, kabul ve dayanışma duyguları oluşturur. Gruba katılanların huzurunda hedef belirleme önemli bir motive edici faktördür; çünkü grup üyeleri bir sonraki oturumda ilerlemelerini grup arkadaşlarıyla paylaşmaları gerektiğini bilirler. Grup ortamı, genellikle bireylerin daha geniş sosyal destek ağları oluşturmasına yardımcı olur ve endişelerle daha az meşgul olmalarını sağlar. .[4]

Sonuç

Grup çalışması, belirli bir hedefe ulaşmak için iki veya daha fazla kişinin birlikte çalışması anlamına gelir ve İslami öğretilerde bu konuya büyük önem verilmiştir. Psikolojide de vesveseye duçar olanların grup terapisi, hastaların tedavi sürecinde diğer tedavi yöntemleri arasında başarılı bir yöntem olarak önemli bir yer edinmiştir.

Vesvese grup terapisinde, bu bozukluğa sahip hastalar zamanla bir araya gelerek, birbirlerinden pratik deneyimler edinerek, terapistin yanı sıra ve daha yüksek bir tedavi motivasyonuyla, içsel şüphe ve tereddütleriyle mücadele ederek tedavi süreçlerini geçirirler. İnsan severlik ruhunun ve değerlilik duygusunun geliştirilmesi, kişilerarası öğrenme, esneklik ve terapist ile hasta rollerinin değişimi, bu tedavi yönteminin etkinliğindeki en önemli faktörlerdir.

------------

[1]- Kitabu’l-Ayn, c. 2, s. 253; Müfredat-ı Elfaz Kur'an, c. 2, s. 676.

[2]- Kur'an-ı Kerim'in birçok ayetinde grup çalışmasına atıfta bulunulmuş ve vurgulanmıştır, bunlardan biri:

"Sizden, hayra çağıran, iyiliği emreden ve kötülükten men eden bir topluluk bulunsun. İşte kurtuluşa erenler onlardır." (Al-i İmran/3).

Ayrıca birçok hadiste grup çalışmasına atıfta bulunulmuş ve vurgulanmıştır. Bunlardan biri İmam Cafer-i Sadık'tan (a.s) rivayet edilen şu hadistir:

"Dört kişi bir araya gelip Allah'a dua etmedikçe, o duanın kabulüyle dağılmadılar." (Usul-u Kâfi, c. 2, s. 487).

[3]- Tefsirü’l-Mizan, c. 4, s. 149.

[4]- Vesvese Hastalığı, s. 60-61.