“Kalem ve divit” ya da “kırtas hadisesi”, Ehlisünnet'in birçok temel kitabında nakledilmiştir. Onlardan bazılarına değiniyoruz:

Müsned-i Ahmed

Müsned-i Ahmed'de kağıt kalem hadisesi şu şekilde geçmektedir:

سفیان عن سلیمان بن ابی مسلم خال ابن ابی نجیح سمع سعیدَ بن جبیر یقول: قال ابن عباس: یوم الخمیس و ما یوم الخمیس ثم بکی حتی بل دمعه، و قال مرة: دموعه، الحصی. قلنا: یا ابا العباس وما یوم الخمیس، قال: اشتد برسول الله صلی الله علیه وسلم وجعه فقال: «ائتونی اکتب لکم کتابا لا تضلوا بعده أبدا». فتنازعوا ولا ینبغی عند نبی تنازع؛ فقالوا: ما شأنه اهجر -قال سفیان: یعنی هذی- استفهموه فذهبوا یعیدون علیه فقال: «دعونی فالذی أنا فیه خیر مما تدعونی إلیه». وأمر بثلاث -وقال سفیان مرة أوصی بثلاث- قال: «اخرجوا المشرکین من جزیرة العرب وأجیزوا الوفد بنحو ما کنت أجیزهم». وسکت سعید عن الثالثة فلا أدری اسکت عنها عمدا وقال مرة: أو نسیها وقال سفیان مرة: واما أن یکون ترکها أو نسیها.

“İbn-i Abbas şöyle diyor: ‘Perşembe günü, Perşembe gününün ne olduğunu sen ne bilirsin?” der ve yeri ıslatıncaya kadar ağlar. Dedim ki: “Ey İbn-i Abbas! Perşembe günü ne oldu?”

Dedi ki: “O gün Resulullahın (s.a.a) hastalığı ağırlaşmıştı “Bana bir kâğıt getirin, size bir yazı yazayım ki ondan sonra asla yoldan sapmayasınız” buyurdu. Sonra oradakiler çekişmeler ile birlikte münakaşa etmeye başladılar. Halbuki Peygamberin yanında niza etmek doğru değildir. [1]

Sahih-i Buhari

Sahih-i Buhari'de kâğıt kalem hadisesi şu şekilde geçmektedir:

عن ابن عباس قال لما اشتد بالنبی صلی الله علیه وسلم وجعه قال: ائتونی بکتاب اکتب لکم کتابا لا تضلوا بعده. قال عمر: ان النبی صلی الله علیه وسلم غلبه الوجع وعندنا کتاب الله حسبنا فاختلفوا وکثر اللغط. قال: قوموا عنی ولا ینبغی عندی التنازع. فخرج ابن عباس یقول: إن الرزیئة کل الرزیئة ما حال بین رسول الله صلی الله علیه وسلم وبین کتابه.

“İbn-i Abbas diyor ki: ‘Peygamberin hastalığı ağırlaşınca şöyle dedi: ‘Bana bir kâğıt getirin, size bir yazı yazayım ki ondan sonra asla yoldan sapmayasınız.’

Ömer dedi ki: ‘Şüphesiz Peygambere hastalığı galebe çalmış ve bizim yanımızda Allah’ın kitabı var, o bize yeter.’ Sonra aralarında anlaşmazlık çıkar ve gürültü ve patırtı çoğalır.

Peygamber dedi ki: ‘Yanımdan kalkın ve benim yanımda niza ve tartışma yakışık olmaz.’

Sonra İbn Abbas dışarı çıktı ve şöyle diyordu: Ah ne büyük kayıp ve hüzündür ki tüm musibet ve hüzün, peygamberin vasiyetinin yazılmamasındadır.[2]

عن ابن عباس رضی الله عنهما أنه قال: یوم الخمیس وما یوم الخمیس ثم بکی حتی خضب دمعه الحصباء فقال: اشتد برسول الله صلی الله علیه وسلم وجعه یوم الخمیس فقال: ائتونی بکتاب اکتب لکم کتابا لن تضلوا بعده ابدا؛ فتنازعوا ولا ینبغی عند نبی تنازع فقالوا: هجر رسول الله صلی الله علیه وسلم قال: دعونی فالذی انا فیه خیر مما تدعونی إلیه. وأوصی عند موته بثلاث: اخر جوا المشرکین من جزیرة العرب وأجیزوا الوفد بنحو ما کنت أجیزهم ونسیت الثالثة.

“İbn-i Abbas şöyle diyor: ‘Perşembe günü, Perşembe gününün ne olduğunu sen ne bilirsin?” der ve yeri ıslatıncaya kadar ağlar. Sonra dedi ki “Perşembe günü Resûlullah'ın (s.a.a) hastalığı ağırlaşmıştı ve şöyle buyurdu; “Bana bir kâğıt getirin, size bir yazı yazayım ki ondan sonra asla yoldan sapmayasınız.” Sonra oradakiler niza ederek münakaşa etmeye başladılar. Halbuki Peygamberin yanında niza etmek doğru değildir.

Sonra dediler ki: “Peygamber, (haşa) hezeyan edip sayıklıyor’. Peygamber ise: “Beni yalnız bırakın, içinde bulunduğum durum, hakkımda söylediklerinizden daha hayırlıdır” der. Tam öleceği sırada üç şey vasiyet etti: ‘Müşrikleri Arap yarımadasından çıkarın. Görüşmeye gelen heyetlere, benim yaptığım gibi ikramda bulunun ve hediyeler verin. Üçüncüsünü de unuttum!”[3]

عن سلیمان بن أبی مسلم الأحول سمع سعید بن جبیر سمع ابن عباس رضی الله عنهما یقول: یوم الخمیس وما یوم الخمیس! ثم بکی حتی بل دمعه الحصی قلت: یا ابن عباس ما یوم الخمیس؟ قال: اشتد برسول الله صلی الله علیه وسلم وجعه فقال: ائتونی بکتف اکتب لکم کتابا لا تضلوا بعده ابدا. فتنازعوا ولا ینبغی عند نبی تنازع. فقالوا: ماله أهجر استفهموه فقال: ذرونی فالذی انا فیه خیر مما تدعونی إلیه فأمر هم بثلاث قال: اخرجوا المشرکین من جریرة العرب وأجیزوا الوفد بنحو ما کنت أجیزهم والثالثة اما ان سکت عنها واما ان قلها فنسیتها قال سفیان هذا من قول سلیمان هذا من قول سلیمان

“İbn-i Abbas şöyle diyor: ‘Perşembe günü, Perşembe gününün ne olduğunu sen ne bilirsin?” der ve yeri ıslatıncaya kadar ağlar. Dedim ki: “Ey İbn-i Abbas! Perşembe günü ne oldu?”

Dedi ki: “O gün Resûlullah'ın (s.a.a) hastalığı ağırlaşmıştı, “Bana bir kürek kemiği getirin, size bir yazı yazayım ki ondan sonra asla yoldan sapmayasınız.”

Sonra oradakiler niza ederek münakaşa etmeye başladılar, oysa ki Peygamberin yanında niza etmek doğru değildir.

Sahihi Müslim

Sahihi Müslim'de kağıt kalem hadisesi şu şekilde geçmektedir:

...قالوا حدثنا سفیان عن سلیمان الأحول عن سعید بن جبیر قال قال ابن عباس یوم الخمیس وما یوم الخمیس ثم بکی حتی بل دمعه الحصی فقلت یا ابن عباس وما یوم الخمیس قال اشتد برسول الله صلی الله علیه وسلم وجعه فقال ائتونی اکتب لکم کتابا لا تضلوا بعدی فتنازعوا وما ینبغی عند نبی تنازع وقالوا ما شأنه أهجر استفهموه. قال: دعونی فالذی انا فیه خیر أوصیکم بثلاث اخرجوا المشرکین من جزیرة العرب وأجیزوا الوفد بنحو ما کنت أجیزهم قال: وسکت عن الثالثة أو قالها فأنسیتها قال أبو إسحاق إبراهیم حدثنا الحسن بن بشر قال حدثنا سفیان بهذا الحدیث عن سعید بن جبیر عن ابن عباس أنه قال: یوم الخمیس وما یوم الخمیس! ثم جعل تسیل دموعه حتی رأیت علی خدیه کأنها نظام اللؤلؤ. قال: قال رسول الله صلی الله علیه وسلم: ائتونی بالکتف والدواة (أو اللوح والدواة) اکتب لکم کتابا لن تضلوا بعده ابدا. فقالوا: ان رسول الله صلی الله علیه وسلم یهجر.

Said İbn-i Cubeyr, İbn-i Abbas’tan şöyle rivayet ediyor: “Ah perşembe günü! Ne perşembe günü idi o! Sonra göz yaşları akmaya başladı hatta göz yaşları yanakları üzerinde sanki inci dizisi gibiydiler. Sonra İbn Abbas dedi ki: Resulüllah (s.a.a): ‘Bana kürek kemiği (14) ve divit (yahut levha ile divit) getirin! Size bir daha ebediyen sapmayacağınız bir yazı yazayım buyurdu. Bunun üzerine yanındakiler: ‘Gerçekten Resulullah (haşa) sayıklıyor’, dediler.[4]-[5]

...عن عبید الله بن عبد الله بن عتبة عن ابن عباس قال: لما حضر رسول الله صلی الله علیه وسلم وفی البیت رجال فیهم عمر بن الخطاب فقال النبی صلی الله علیه وسلم: هلم اکتب لکم کتابا لا تضلون بعده. فقال عمر: ان رسول الله صلی الله علیه وسلم قد غلب علیه الوجع وعندکم القرآن حسبنا کتاب الله! فاختلف أهل البیت فاختصموا فمنهم من یقول: قربوا یکتب لکم رسول الله صلی الله علیه وسلم کتابا لن تضلوا بعده. ومنهم من یقول ما قال عمر. فلما أکثروا اللغو والاختلاف عند رسول الله صلی الله علیه وسلم قال رسول الله صلی الله علیه وسلم: قوموا! قال عبید الله: فکان ابن عباس یقول: إن الرزیة کل الرزیة ما حال بین رسول الله صلی الله علیه وسلم وبین ان یکتب لهم ذلک الکتاب من اختلافهم ولغطهم.

“İbn-i Abbas şöyle rivayet ediyor: ‘Hz. Resulullah’ın (s.a.a) vefatı yaklaştığında Ömer bin Hattab’ın da olduğu bazı kişiler evinde toplanmışlardı. Resulullah (s.a.a) dedi ki: ‘Hadi getirin, size bir şeyler yazayım ondan sonra yoldan sapıp delalete düşmeyesiniz.’ Ömer dedi ki: ‘Kuşkusuz Peygambere hastalığı galebe çalmış ve sizin yanınızda Allah’ın kitabı var, o bize yeter.’ Sonra evdekiler arasında ihtilaf çıktı ve birbirlerine karşı çekişip didiştiler. Onlardan bazıları dediler ki getirin Peygamber bir şeyler yazsın ki ondan sonra asla yoldan çıkıp sapmayasınız. Onlardan bazıları da Ömer’in dediğini dediler.[6]

----------------

[1] Müsned-i İmam Ahmed bin Hambel, c. 2, s. 45.

[2] Sahih-i Buhari, c. 1, s. 37.

[3] Sahih-i Buhari, c. 4, s. 31.

[4] Sahihi Müslim, c. 5, s. 75.

[5] Sahihi Müslim, c. 5, s. 76.

[6] Ketf (kürek kemiği) veya şa’ne, o dönemler yazı yazmak için kağıt yerine kullanılan hayvan kemileriydi.