Araştırmalar gösteriyor ki dövme, birçok genç için kimliksel ve sembolik bir anlam taşır ve mutlaka suç eğilimi anlamına gelmez; ancak aynı zamanda tıbbi riskler, pişmanlık ihtimali ve bazı sosyal sonuçları da beraberinde getirir.

Son yıllarda gençlerin dövme yaptırma eğilimi, ABD ve Kanada’dan Avrupa ülkelerine ve hatta Asya toplumlarına kadar birçok ülkede aileler için zorlu bir konu hâline gelmiştir.

Amerika’daki okul raporlarında, Kanada Psikoloji Derneği’nin belgelerinde ve Avrupa kültürel çalışmalarında şu tespit yer almaktadır: “Beden merkezlilik, bireysel özgürlük ve dövme konularında kuşaklar arası görüş ayrılıkları, ergenler ile ebeveynler arasındaki gerilimin en sık tekrarlanan başlıklarından biridir.”

Ergenlik, bağımsızlık ihtiyacı, deneyim arayışı ve kimlik oluşturmanın en yoğun yaşandığı dönemdir. Dövme, bazı gençler için sadece estetik bir desen değil, aynı zamanda sembolik bir dildir: “Kimim?” ve “Benim için ne önemli?” sorularının bir ifadesi. Buna karşılık ebeveynler ise, sağlık, gelecek, toplumun bakışı ve aile değerleri konusunda kaygı duyar. Bu karşıtlık doğru bir şekilde yönetilmezse, duygusal ve davranışsal çatışmalara zemin hazırlayabilir.

Genç, neden dövme yaptırmak ister?

Kimlik edinme ve özerklik

Psikiyatrist ve psikanalistlerin görüşüne göre ergenlik dönemi, kimlik krizinin ve “Ben kimim?” sorusuna yoğun bir şekilde cevap aramanın yaşandığı dönemdir. Dövme, birçok genç için kimliği somutlaştıran bir araçtır; bedene işlenen ve “Ben buyum, kendi hikâyem ve inançlarımla” diyen bir işaret gibidir.

ScienceDirect’te yayımlanan ergenlerle ilgili klinik araştırmalar, dövme ve diğer bedensel değişikliklerin gence kendi bedeni üzerinde irade ve kontrol sahibi olduğu hissini verebildiğini göstermektedir; özellikle çok fazla kural, baskı ve dış denetimin olduğu ortamlarda yaşayan gençlerde bu etki daha belirgindir.

Acıya ve önemli yaşam deneyimlerine anlam verme

Cambridge Üniversitesi’nin bellek ve kimlik alanındaki yeni araştırmaları, dövmenin önemli yaşam deneyimlerinin bir tür “bedensel anıtı” olabileceğini göstermektedir. Örneğin yas, duygusal bir kırılma, hastalık veya manevi bir dönüm noktası gibi.

Başka bir deyişle dövme, bazı gençler ve genç yetişkinler için psikolojik acıyı somut bir sembole dönüştürme yoludur.

Bazı araştırmalarda ayrıca görülmüştür ki yetişkin nüfusta, çocuklukta kötü muamele ya da ihmal yaşamış kişilerde dövme yaptırma olasılığı daha yüksektir; elbette bu “dövme isteyen her genç travma yaşamıştır” anlamına gelmez. Ancak bazen bu isteğin arkasında çözümlenmemiş duygusal hikâyeler olabileceğini ve ebeveynlerin buna incelikle kulak vermesi gerektiğini hatırlatır.

Akran grubuna ait olma ve yeni nesil kültürü

Günümüzde dövme, birçok modern kültürde genç kuşağın yaşam tarzının bir parçasıdır; sadece suçlulukla ilişkilendirilen bir sembol değildir. ResearchGate’te yayımlanan “dövme alt kültürü” ile ilgili çalışmalar, dövmenin bir topluluğa, bir müzik grubuna, bir alt kültüre ya da hatta bir internet topluluğa aidiyet duygusunu güçlendirebildiğini göstermektedir.

Bir genç “Arkadaşlarımın hepsi dövme yaptırıyor” dediğinde, bu çoğunlukla “kabul görmek” ve “geri kalmamak” ihtiyacının ifadesidir; geleceğini tehlikeye atmaya yönelik bilinçli bir karar olduğundan değil.

Estetik ve sanat

ScienceDirect, dövme yaptırma motivasyonlarıyla ilgili en kapsamlı sınıflandırmalardan birini sunmakta ve bunları “kendini ifade etme, estetik, maneviyat, anma, aidiyet ve toplumsal normlara karşı duruş” gibi on ana kategoriye ayırmaktadır.

Gençlerin önemli bir kısmı ise bedeni bir “sanat tuvali” olarak görmekte ve dövmeyi kendi estetik zevklerini ifade etmenin bir yolu olarak değerlendirmektedir.

Nesnel gerçekler ve ebeveynlerin yaygın kaygıları

Kanada ve diğer ülkelerdeki ortaokul–lise öğrencileri üzerinde yapılan nüfus araştırmaları, dövme ve piercingin gençler arasında nispeten yaygın olduğunu göstermektedir. Örneğin bir örneklemde lise öğrencilerinin yaklaşık % 8’inin en az bir dövmesi olduğu ve üçte birinden fazlasının dövme yaptırmayı düşündüğü tespit edilmiştir.

Tayvan’da yapılan bir çalışmada ise dövme yaptırmış gençlerin oranı düşük olsa da ailesini daha az destekleyici olarak algılayan gençlerde dövme yaptırma olasılığının daha yüksek olduğu görülmüştür.

Gençlerin vücudu hâlâ gelişme sürecindedir. Bu da bugün 16 yaşındaki bir gencin bedenine yapılan dövmenin, 25 yaşına gelindiğinde uzamış, şekil değiştirmiş veya asimetrik duruma gelebileceği anlamına gelir. Harvard Health gibi güvenilir kaynaklar, dövmenin enfeksiyon, alerjik reaksiyonlar, yara izi ve steril koşullar sağlanmadığında bazı enfeksiyonların bulaşması gibi riskler taşıdığını vurgulamaktadır.

Öte yandan dövmenin silinmesi (örneğin lazerle), hem maliyetli ve hem de acılıdır. Ayrıca her zaman yüzde yüz başarıyla sonuçlanmaz.

Ebeveynlerin dövme konusundaki kaygıları genellikle birkaç açıdan şekillenir: Bir yandan, görünür bir dövmenin çocukları için iş ve sosyal hayatta bazı sınırlamalar oluşturacağından, kimi resmî ortamlarda onların ilerlemesine engel olacağından korkarlar. Öte yandan bazı ebeveynler, eski araştırmaların etkisiyle dövmenin riskli davranışlarla ilişkili olmasından endişe duyar; her ne kadar yeni çalışmalar dövmesi olan birçok gencin tamamen normal bir yaşam ve akademik performansa sahip olduğunu gösterse de. Ayrıca daha geleneksel aile ve kültürlerde, dövme dinî ya da kültürel değerlerle çelişebilir ve ebeveynler, gencin ani ve duygusal kararının aile inançlarıyla uyumsuz olmasından kaygı duyar. Bir diğer önemli endişe de gelecekte pişmanlık ihtimalidir; psikoloji kaynakları da bu olasılığı doğrulamaktadır.

Tüm bu kaygılar gerçek ve anlaşılırdır; ancak bunların nasıl ifade edildiğidir ki, ebeveyn ve genç ilişkisini güçlendirebileceği gibi daha fazla gerginlik ve uzaklaşmaya da yol açabilir.

Temel amaç, gencin şunu bilmesidir: Kararına katılmasanız bile kapınız kapalı değildir ve sizinle konuşabilir.

Genç dövme yaptırmak istediğinde aile için uygun davranış ilkeleri

İlk tepki: “Dur, nefes al, konuş”, “Patlama” değil.

Michigan Medicine gibi güvenilir ergen eğitimi kaynakları, ebeveynlerin karşı olsa bile “Sen suçlu musun?”, “Aklın yok mu?” gibi sert, aşağılayıcı tepkilerden kaçınmasını ve önce sakin, saygılı bir konuşma başlatmasını önerir.

İlk tepki “İlgin olduğunu anlıyorum. Bunun senin için neden bu kadar önemli olduğunu tümüyle anlatmanı isterim, sonra birlikte üzerine düşünelim” tarzında olması daha iyidir.

Yargılamadan merak etmek: Ona şöyle sorun:

“Bu tasarım senin için ne ifade ediyor?”

“İnsanlar bunu gördüğünde senin hakkında ne anlamalarını istersin?”

“Eğer 10 yıl sonra bile bunu bedeninde gördüğünde ne hissedeceksin?”

Bu sorular, hem sizin bu isteğin arkasındaki daha derin ihtiyacı fark etmenize yardımcı olur, hem de gencin kendi motivasyonlarını daha netleştirmesini sağlar; tıpkı dövmeyi bireyin “yaşam öyküsünün bir parçası” olarak tanımlayan araştırmalarda belirtildiği gibi.

Ebeveynlerin gençle birlikte şu konularda ortak araştırma yapması daha iyidir:

– Tıbbî riskler ve lisanslı, hijyenik, güvenilir bir merkez seçmenin zorunluluğu.

– Ülkedeki 18 yaş altı dövme ile ilgili yasal düzenlemeler (birçok ülkede ebeveyn izni olmadan yasadışıdır).

– Belirgin ve görünür bir dövmenin iş ve sosyal yaşam sonuçları.

Bu yaklaşım, “güç göstererek hayır” demek yerine “sorumlu bir şekilde birlikte hareket etme” anlayışını taşır.

Dürtüselliği azaltmaya yardımcı olmak: Harvard Health’teki birçok uzman, dövme kararının uygulanmasıyla karar verme arasında belirgin bir süre olması gerektiğini (örneğin birkaç ay veya belirli bir yaşa kadar) önermektedir. Örneğin: “Bu düşünce 6 ay sonra da senin için önemli olmaya devam ederse, yeniden birlikte değerlendiririz.” Veya “18 yaşından önce kalıcı dövme yaptırmayacağız. Eğer sonrasında hâlâ istersen, oturur tekrar konuşuruz.”

Bu yaklaşım hem gence onu ciddiye aldığınızı gösterir, hem de duygusal aşamayı aşmasına zaman tanır.

Sınırlar ve çerçeveler üzerine karşılıklı konuşma: Aile, belirli bir yaşta dövme fikrine tamamen karşı değilse, şu konularda pazarlık yapılabilir:

– Dövmenin yeri: Kıyafet altında kalan, resmî ve iş ortamlarında görünmeyen bölgeler.

– Boyut ve tasarım: Küçük bir tasarımla başlamak, saldırgan, hakaret içeren veya aile değerleriyle çelişen figürlerden kaçınmak.

– Sayı: Şimdilik sadece bir tasarım konusunda anlaşmak ve sonraki dövmeler için belirli bir zaman aralığı koymak.

Daha az riskli alternatifler önermek: Eğitim kaynakları, kalıcı dövmeden önce daha düşük riskli seçeneklerin sunulmasını tavsiye eder: Geçici dövmeler, Kına, Vücut çıkartmaları, Saç rengini değiştirme, Kıyafet veya aksesuarlarla kendini ifade etme.

Bu yaklaşım hem gencin kendini ifade etme ihtiyacını karşılar, hem de size değerlendirme ve konuşma için daha fazla zaman kazandırır.

“Risk işaretlerine” dikkat etmek

“Dövme” konusunun yanında aşağıdaki göstergelerden bazıları da görülüyorsa, ebeveynlerin uzman bir danışmana başvurmayı düşünmeleri daha iyi olur:

– Kendine zarar verme geçmişi, madde kullanımı veya diğer riskli davranışlar.

– Çocuklukta travma veya istismar öyküsü.

– Şiddetli depresyon, boşluk hissi veya “değersizlik” ifadeleri.

Bu durumlarda dövme, çoğu zaman sadece buzdağının görünen kısmıdır ve bir psikologla yapılacak görüşme, bu eğilimin daha derin anlamlarını anlamaya yardımcı olabilir.