Bismillahirrahmanirrahîm

Aile, İslam’da temel hatta en önemli toplumsal odaklardan biridir ve son derece büyük bir öneme sahiptir. Çünkü eğer aile doğru bir yapıya sahip olursa, toplumun da kesin olarak saadet yönünde gelişmesini sağlar.

Ailenin yüksek öneminden dolayı, Hz. Fâtıma (s.a) bu kuruma büyük bir hassasiyet göstermiş ve aile içindeki sorumluluklarını en güzel şekilde yerine getirmiştir. Bununla birlikte, aile hayatının yanında sosyal ve siyasî sorumluluklarına karşı da kayıtsız kalmamıştır.

Hz. Zehrâ’nın (s.a) Aile İçindeki Sorumluluk Bilinci

Hz. Fâtıma (s.a) aile içinde tamamen aktifti. Çocukların terbiyesinden ev idaresine ve eşine karşı görevlerine kadar bütün alanlarda sorumluluklarını en güzel biçimde yerine getiriyor ve bu konuda adeta bütün gücünü ortaya koyuyordu.

Hz. Fâtıma’nın (s.a) Eğitim Tarzı

Hz. Fâtıma’nın (s.a) evi, hamilelik ve emzirme dönemlerinden çocukların eğitimine kadar tüm pedagojik ilkelerin gözetildiği, insan yetiştirme açısından en seçkin merkezlerden biriydi ve toplumun en üstün şahsiyetlerini yetiştirip teslim etmiştir.

İki cihan hanımefendisi, ahlaki ve davranışsal ilkeleri çocuklarına çok iyi öğretiyordu. Bunlardan biri de onlarla oyun oynamasıydı. Hz. Fâtıma (s.a) bir anne olarak çocuklarının doğru şekilde yetişmesi için onlarla oyun oynardı. Çünkü oyun, çocukların önemli ihtiyaçlarından biridir ve onların yeteneklerinin gelişmesine yardımcı olur. Oyun sırasında özgürlük ve hürriyet ilkelerini de onlara öğretiyordu. Örneğin büyük oğlu İmam Hasan’a (a.s) şiir şeklinde şöyle öğretiyordu:

“Oğlum Hasan! Baban gibi ol; zulmün ipini haktan kopar. Çok sayıda nimet sahibi olan Allah’a kulluk et ve asla zulmedenlerle dostluk kurma.”

Yine İmam Hüseyin (a.s) ile oynarken şöyle buyururdu:

“Sen babam Resûlullah’a benziyorsun; baban Ali’ye benzemiyorsun.”

Bu söz, Hz. Ali’nin (a.s) tebessüm etmesine ve gülmesine vesile oluyordu. [1]

Emirü’l-Müminîn Ali (a.s) cihattan döndüğünde, Hz. Fâtıma (s.a) onu karşılar, yüzünde bir sevinç ve gurur ifadesiyle ona bakar, elbiselerini ve kılıcını yıkar, ondan savaş meydanındaki olayları sorardı. Böylece İslam’ın kaderini belirleyen cihada kendi payı ile katılıyor ve mücahit eşinin moral ve psikolojik güçlenmesinde önemli bir rol üstlenmiş oluyordu.

Cihat ruhu ve düşman karşıtlığı oluşturmak: Bu eğitim, İmam Hasan (a.s), İmam Hüseyin (a.s) ve Zeyneb-i Kübrâ (s.a) gibi mücahitlerin yetişmesine vesile olmuştur.

Çocuklarda infak ve cömertlik ruhunu oluşturmak: Bu eğitimin en önemli pratik örneği, üç gece boyunca iftar yemeklerini sırasıyla esire, miskine ve yetime vermeleri hadisesidir. Bu olay, İnsan Suresi’nin nazil olmasına sebep olmuştur.

Çocuklarını öpmek ve onlara sevgi göstermek: Anne olarak Hz. Fâtıma (s.a), çocuklarının farklı yönlerine dikkat ettiği gibi sevgi açısından da onları doyuma ulaştırırdı ki ruhsal ve psikolojik açıdan sağlıklı bireyler hâline gelsinler. [2]

Tarihte Peygamber Efendimiz (s.a.a), Hz. Fâtıma (s.a) ve Emirü’l-Müminîn Ali (a.s) tarafından çocukların sık sık öpüldüğü ve sevildikleri kaydedilmiştir. Çocukluk döneminde sevgi görmeyen çocuklar, büyüdüklerinde sert, uyumsuz ve kompleksli olurlar. Ayrıca bedensel rahatsızlıklar ile kötümserlik, aşırı beklenti, umutsuzluk, alınganlık ve memnuniyetsizlik gibi psikolojik sorunlara yakalanırlar. Bu tür durumlar, çocukların, gençlerin ve hatta yetişkinlerin işlediği pek çok kötülük ve suçun kaynağını oluşturur. [3]

İnsan sevgisini ve başkalarını kendine tercih etmeyi öğretmek: Hz. Fâtıma (s.a), dua sırasında İmam Hasan’a (a.s) şu ilkeyi öğretirdi:

“Ey oğlum! Önce komşular, sonra ev halkı.” [4]

Çocukların dinî ve ibadet eğitimi için çaba göstermek: Hz. Fâtıma’nın (s.a) önemle üzerinde durduğu hususlardan biri, çocuklarının ibadet eğitimiydi. Onları mescide gitmeye teşvik eder, mescitte Hz. Peygamber’in (s.a.a) sözlerini dinlemelerini ve bunları gelip annelerine aktarmalarını isterdi.

Yine Kadir Gecesi’ni idrak edebilmeleri için, gündüzleri istirahat etmelerini ve böylece geceyi uyanık geçirebilmelerini tavsiye ederdi.

Çocukları için Emirü’l-Müminîn Ali’ye (a.s) vasiyette bulunması: Hz. Fâtıma (s.a), çocukları konusunda o kadar hassastı ki, şahadetinden sonra onların durumundan endişe ederek çocuklarını Emirü’l-Müminîn Ali’ye (a.s) emanet etmişti. [5]

Çocukları arasında adalet gözetmesi ve ayrım yapmaması: Bir gün Hz. Fâtıma (s.a), İmam Hasan (a.s) ve İmam Hüseyin’in (a.s) hat yarışmalarında hakemlik yapması istenmişti. Ancak birini seçip diğerini incitmemek için bir yöntemle hükmü onların kendi çabalarına bırakmıştır.

Hz. Fâtıma (s.a), babası Hz. Peygamber’in (s.a.a) ailedeki yokluk ve açlık durumundan haberdar olmasına dahi izin vermez, Emirü’l-Müminîn Ali’nin (a.s) sırdaşı olarak kalırdı. Fakat buna rağmen, Hz. Resulullah (s.a.a) onların durumunu zahirlerinden anlardı.

Hz. Fâtıma’nın (s.a) Evdeki Sorumlulukları

Hz. Fâtıma’nın (a.s) evdeki görevleri: Hz. Zehrâ (s.a), Hz. Resulü Ekrem’in (s.a.a) buyurduğu üzere evin yöneticisi ve idarecisiydi:

“Kadın, ev halkının hanımefendisidir.”

O, görevlerini en güzel biçimde yerine getiren bir hanımefendiydi. O zorlu dönemde ve özellikle de Hz. Peygamber (s.a.a) ailesinin maddî sıkıntılar yaşadığı bir zamanda, şu işlerle ilgileniyordu:

Evin düzeni ve idaresiyle ilgilenmek: Sürekli ziyaret ve misafir kabul edilen bir evin yönetimi, üstelik içinde birkaç küçük çocuğun bulunduğu bir ortamı çekip çevirmek.

Çocukların terbiyesi, yönetimi, temizliği ve gözetimi: Bu iş hafif ve kolay bir iş değildir.

El sanatları ve ev içi üretimle meşgul olmak: Çocuklara elbise hazırlamak veya geçime katkı sağlamak amacıyla yün eğirmek gibi görevler.

Buğday ya da arpayı eldeki değirmenle öğütmek: Nitekim Hz. Resulullah (s.a.a) şöyle buyurmuştur:

“Fâtıma’nın eli bu işle meşgul olmaktan yara olmuştu.”

Ev dışından su taşımak: O dönemde evlerde su bulunmadığından bu da Hz. Fâtıma (s.a) için ayrı bir zorluktu.

Yeni Müslüman olan kadınları irşad etmek ve onlara rehberlik etmek: Hz. Fâtıma (s.a) sayesinde birçok kadın doğru yola yönelir, ayrıca diğer hanımlara da rehberlik ederdi. [6]

Hz. Fâtıma’nın (s.a) Eşlik Vazifesi

Eşinden beklentide bulunmamak: Hz. Fâtıma’nın (s.a) eşlik konusundaki ahlâkı en üstün seviyeye ulaşmıştı. O, kocası Emirü’l-Müminîn Ali’den (a.s) gücünün yetmediği hiçbir şeyi talep etmemiştir. Bu davranış, bir eşin fedakârlık ve gönül genişliğinin zirvesidir. [7]

Emirü’l-Müminîn Ali’ye (a.s) derin sevgi ve muhabbeti: Bu iki yüce şahsiyet birbirlerine büyük bir aşk ve sevgi ile bağlıydılar. Hz. Fâtıma (s.a), eşinin rızasına aykırı hiçbir davranışta bulunmazdı. Onların ilişkisi o kadar uyumlu ve sevgi doluydu ki, Hz. Ali’nin (a.s) dışarıda karşılaştığı sıkıntı ve üzüntüler, Hz. Fâtıma’nın (s.a) yüzünü görmesiyle ortadan kalkardı.
Hz. Ali (a.s) bu konuda şöyle buyuruyor:

“Allah’a and olsun ki, ben hiçbir zaman Fâtıma’yı öfkelendirmedim ve onu bir işe zorlamadım; ta ki o beni ayrılığıyla imtihan edene kadar. O da hiçbir zaman beni öfkelendirmedi ve asla itaatsizlik etmedi. Ne zaman onu görseydim, üzüntü ve kederlerim kalbimden uzaklaşırdı.”

Bu hadis, iki masum eş arasındaki derin ve karşılıklı sevginin derecesini göstermektedir. Onların hayatı boyunca yalnızca en küçük bir anlaşmazlık bile yaşanmadığı gibi, dışarıdan gelen sıkıntılar bile birbirlerinin sevgi dolu bakışlarıyla giderilirdi. [8]

Eşinin sırlarını saklaması: Hz. Fâtıma (s.a), babası Hz. Peygamber’in (s.a.a) ailedeki maddî yokluk ve açlık durumundan haberdar olmasına dahi izin vermiyor, Emirü’l-Müminîn Ali’nin (a.s) sırdaşı olarak kalıyordu. Ancak Hz. Resulullah (s.a.a), onların hâlini dış görünüşlerinden anlıyordu. [9]

Anne olarak Hz. Fâtıma (s.a), çocuklarının farklı yönlerine önem verdiği gibi sevgi açısından da onları doyuma ulaştırırdı; böylece onların ruhsal ve psikolojik açıdan sağlıklı bireyler hâline gelmelerini sağlar, gelişimlerini tamamlardı.

Eşinin mücadelelerine minnettar olması: Hz. Fâtıma (s.a), eşinin gerek siyasî mücadelelerinde gerekse askerî savaşlarında her zaman umut ve güç kaynağıydı. Hz. Ali (a.s) evde bulunmadığında, evin düzenini ve çocukların bakımını en güzel şekilde üstlenir, sabırla ve özlemle onun dönüşünü beklerdi.

Hz. Ali (a.s) cepheden döndüğünde Hz. Fâtıma (s.a) onu karşılar, güler yüzle ve büyük bir gururla ona bakar, kıyafetlerini ve kılıcını temizler, savaş meydanında yaşananları ondan sorardı. Böylece İslâm’ın kaderini belirleyen cihatlarda kendi rolünü yerine getirir, fedakâr eşinin moral ve psikolojik gücünü desteklerdi. [10]

Eşliğinin en üstün düzeyde olması: Hz. Fâtıma’nın (s.a) eşlikteki üstünlüğü o kadar yüksekti ki Emirü’l-Müminîn Ali (a.s) şöyle buyurmuştur:

“Zehra’nın yüzüne baktığım her an bütün gam ve kederlerim benden uzaklaşırdı.” [11]

Yemek yapması ve ekmek hazırlaması: Hz. Fâtıma’nın (s.a) evde yaptığı işlerden biri de ekmek hazırlamaktı. Bu, küçük bir el değirmeniyle buğdayı un hâline getirmek anlamına gelirdi. Değirmen tamamen kol gücüyle döndürüldüğü için, Hz. Fâtıma’nın (s.a) ellerinde bu işten dolayı kabarcıklar oluşurdu.

Hz. Fâtıma (s.a), ev idaresi, eşine destek ve çocuklarının eğitimi konularında en üstün örnek ve paradigmadır; bu görevleri en güzel şekilde yerine getirmiştir. Bu durum, iki âlemin hanımefendisi Hz. Zehrâ’nın (s.a) sorumluluk bilincinin açık bir göstergesidir.

O, ev idaresinde, eşine karşı görevlerinde ve dört çocuğun terbiyesinde sözü nihayete erdiren kişidir. Hz. Fâtıma (s.a), hayatın bütün boyutlarına kapsamlı bir dikkat gösteren nadide bir cevherdir. O, aile yuvasını en güzel şekilde ısıtmış; İslâm tarihinin en etkili şahsiyetlerini yetiştirmiştir.

-----------

[1]- Bihârü’l-Envâr, c. 3, s. 286.

[2]- Misbah Yezdî, Ahlâk der Kur’ân, s. 329.

[3]- Kâimî, Aile ve Çocuk Eğitimi, s. 178.

[4]- Bihârü’l-Envâr, c. 77, s. 149.

[5]- Deştî, s. 140, 1384 hş.

[6]- Dr. Ali Kaimî, Der Mekteb-i Fâtıma (s.a), s. 136.

[7]- Tahlîl-i Sîreyi Fâtımatü’z-Zehrâ (s.a), s. 85.

[8]- Tahlîl-i Sîreyi Fâtımatü’z-Zehrâ (s.a), s. 86.

[9]- Cilvehâyi Raftarîyi Hz. Zehrâ (s.a), s. 20.

[10]- Cilvehâyi Raftarîyi Hz. Zehrâ (s.a), s. 24.

[11]- Kerâmât ve Makamât-i İrfânîyi Hz. Zehrâ (s.a), s. 44.