Bismillahirrahmanirrahîm

“Adn” kelimesi, ‘yerleşip kalma, istikrar [1] ve süreklilik, sebat’ [2] anlamlarına gelmektedir. Bu kelime Kur’ân-ı Kerîm’de on bir defa geçmekte olup, bu kullanımların tamamı cennetin tasviri bağlamındadır. Burada kastedilen anlam, ebedîlik ve devamlılıktır. Yani “Adn cennetleri”, ‘kalıcılığın ve sürekliliğin bulunduğu cennetler’ demektir. [3] Dolayısıyla “Adn cennetleri” ifadesi, ‘cennetin ebedî ve daimî bahçeleri’ anlamına gelmektedir. [4]

Rivayetlere göre cennet sekiz tabakadan oluşmaktadır ve her bir tabaka, kendine özgü bir gruba tahsis edilmiştir.

Müfessirler ve Lügat Âlimleri Açısından “Adn” Kavramı

İbn Mes‘ûd’a göre “Adn” kelimesiyle kastedilen, cennetin kalbi ve merkezidir. Zahhâk ise, bunun cennet içinde bulunan bir şehir olduğunu, seçkin kimselerin bu şehirde yer aldığını, müminlerin ise bu şehrin çevresinde ikamet ettiklerini ve onun yanı başında başka cennetlerin de bulunduğunu ifade etmektedir.

Mukâtil ve Kelbî’nin görüşüne göre ise Adn, cennetin en yüksek ve en görkemli bölümüdür. “Tesnîm” pınarı burada bulunmaktadır ve bu bölümün etrafını son derece güzel ve canlı başka cennetler kuşatmaktadır. Yaratıldığı andan itibaren gizli tutulmuş olup, kıymetli ve seçkin sahipleri oraya girinceye kadar da gizli kalmaya devam edecektir. Bu şehirde, inci, altın ve yakuttan inşa edilmiş, manevî ihtişamla dolu, tasviri mümkün olmayan görkemli saraylar bulunmaktadır. Arşın altından esen hoş ve latif bir meltem bu saraylara doğru yönelmekte, beraberinde bol miktarda beyaz misk taşıyarak onların üzerine serpmektedir.

Adn Cennetinin Özellikleri

Rivayetlere göre Adn Cennetinin duvarları kırmızı yakuttan ve anahtarları ise, inciden yapılmıştır. [5] Hz. Resulullah (s.a.a) şöyle buyurmuştur:

“Adn Cenneti, Allah-u Teâlâ’nın kendi eliyle diktiği bir ağaçtır. Ona ‘var ol’ buyurmuş, o da hemen varlık sahasına çıkmıştır”. [6]

Adn Cenneti tabakasında, salih ameller işleyen müminler için yüksek dereceli ve tertemiz meskenler bulunmaktadır. Hz. Resulullah (s.a.a) şöyle buyurmuştur:

“Adn tabakasında, beyaz inciden, kırmızı yakuttan ve yeşil zümrütten yapılmış köşkler vardır.”

Yine başka bir rivayette Hz. Resulullah (s.a.a) şöyle buyurmuştur:

“Adn, öylesine güzel ve tasviri imkânsız bir yurt­tur ki, onu ne bir göz görmüş ve ne de bir insanın kalbine ve zihnine gelmiştir”. [7]

Bir başka hadiste şöyle nakledilmiştir:

“Yüce Allah, Adn Cennetini bizzat kendi eliyle yaratmış; ağaçlarını kendisi dikmiş, köşk ve saraylarını inşa etmiş, ırmaklarını da kendisi akıtmıştır.” [8]

Hz. Peygamber (s.a.a) şöyle buyurmuştur:

“Adn Cennetleri, ilâhî rahmet ve nimet yurdudur; onu hiçbir göz görmemiş, hiçbir tasavvur bir insanın kalbine ve düşüncesine doğmamıştır. Orada üç sınıf kimse ikamet edecektir: Peygamberler, masum imamlar ve şehitler” [9]

Mukâtil ve Kelbî’ye göre ise, Adn tabakası, cennetin en yüce ve en ihtişamlı bölümüdür. “Tesnîm” pınarı da burada yer almakta olup, çevresini son derece güzel ve canlı diğer cennetler kuşatmaktadır.

Adn Cennetinin ağaçlarının altından, yalnızca sakinlerine mahsus ırmaklar akmaktadır. Orada bulunanlar altın ziynetlerle süslenir, yeşil ipek ve atlas elbiseler giyer ve tahtlara yaslanırlar. İşte bu cennet, ne güzel bir mükâfat ve ne hoş bir istirahat yurdudur. [10]

Adn Cennetleri, cennetin en yüce derecelerinden biridir. “Adn” kelimesinin lügati anlamı dikkate alındığında, bu mekânın cennetin merkezinde ve özünde yer aldığı anlaşılmaktadır. Melekler her bir kapıdan tebrik ve selamlama maksadıyla içeri girerler; cennetliklerin gösterdikleri sabır ve sebat sebebiyle onlara güzel ve hayırlı bir akıbeti müjdelerler. Ayrıca, layık olan yakınlarını da onlarla birlikte cennete dâhil ederler. [11]

Sâd sûresinde belirtildiğine göre, Adn Cenneti sakinleri tahtlara yaslanmış bir hâlde bulunurlar; türlü meyveler ve bolca içecekler onların emrine amadedir. Yanlarında ise, bakışlarını yalnızca eşlerine yönelten eşler vardır. [12]

Rivayetlere göre, cennette bulunan “Tesnîm” ırmağı da bu cennetten kaynaklanmaktadır. [13]

Allâme Tabâtabâî ve Diğer Müfessirlerin Adn Cenneti Hakkındaki Görüşleri

Allâme Tabâtabâî, Tefsîrü’l-Mîzân’da; Şeyh Tabersî ise Mecmau’l-Beyân’da “Adn” kelimesinin “istikrar” anlamına geldiğini ifade etmektedir. Yeryüzündeki cevherlerin ve madenlerin bulunduğu yerlere de, bu maddelerin orada kalıcı ve yerleşik olmaları sebebiyle “maden” denildiği belirtilmektedir. Buna göre Adn Cenneti, ‘bir tür istikrar, ebedîlik, sağlık, emniyet ve her yönüyle huzur ve güvenliğin hâkim olduğu cennetler’ anlamına gelmektedir. [14]

Ayetullah Mekârim Şîrâzî, Tevbe sûresinin 72. ayetinin tefsirinde Adn Cenneti hakkında şunları ifade etmektedir: “Adn” kelimesi lügatte “bir yerde ikamet etmek ve kalıcı olmak” anlamına gelir. Bu sebeple, belirli maddelerin sürekli bulunduğu yerler için ‘maden’ kelimesi kullanılmıştır. Dolayısıyla ‘Adn’ kavramı, ‘ebedîlik (hulûd)’ anlamıyla yakınlık arz etmektedir. Adn Cennetleri, Yüce Allah’ın cennetinde özel bir mekân olup, diğer cennet bahçelerine nazaran üstün bir konuma sahiptir. İslâmî rivayetlerde ve müfessirlerin açıklamalarında bu üstünlük çeşitli şekillerde dile getirilmiştir. [15]

Hz. Resûl-i Ekrem’in (s.a.a) Adn Cennetini Tasviri

Bir rivayette Hz. Resûl-i Ekrem (s.a.a) şöyle buyurmaktadır:

“Ben bir ağacım; Fâtıma onun dalıdır, Ali onu meyve veren kimsedir; Hasan ve Hüseyin bu ağacın meyveleri, bizim Şiîlerimiz ve muhiplerimiz ise bu ağacın yeşil yapraklarıdır. Bu ağacın kökü Adn Cennetindedir”. [16]  

Kâşifü’l-Gıtâ ise, Adn Cennetinin, cennetin orta kısmında yer aldığını ifade etmektedir. [17]

Adn Cenneti Kimlerin Makamıdır?

Ayetler ve rivayetler, Adn Cenneti tabakasına girme liyakatine sahip olan kimseleri açıkça tanıtmıştır ve bunlar şu şekilde sıralanabilir:

1- Tövbe suresi 72. ayette, Adn Cennetinin mümin erkeklere ve mümin kadınlara vaad edildiği bildirilmektedir.

2- Ra‘d suresinin 20-22. ayetlerinde Adn Cenneti sakinlerinden bir kısmı tanıtılmaktadır. Bunlar: Allah ile yaptıkları ahde vefa gösteren ve o ahdi bozmayan, Rableri uğrunda sabreden, namazı dosdoğru kılan, gizli ve açık bir şekilde infakta bulunan kimselerdir.

3- Saff suresinin 11 ve 12. ayetlerinde, Allah’a ve Resulüne iman edenler ile malları ve canlarıyla Allah yolunda cihat edenler, Adn Cenneti sakinleri arasında sayılmaktadır.

4- Diğer taraftan, tövbe eden, iman eden ve salih amel işleyen kimselerin de Adn tabakasının sakinleri arasında yer aldığı belirtilmektedir. [18]

5- Ra‘d suresinin 23. ayetinde ise Adn Cennetine girecek üç gruptan söz edilmektedir: Salih ameller işlemiş ve liyakat sahibi olan babalar, eşler ve çocuklar.

6- Nahl suresinin 31. ayetine göre Adn Cenneti, takva sahiplerinin mükâfatıdır. Bunlar, can emanetini teslim alma esnasında ruhlarını kabzeden meleklere sevinç içinde kavuşan kimselerdir. Zira ilâhî emaneti temiz ve pak bir şekilde sahibine iade etmişlerdir. Bu sebeple melekler onlara selâm verir ve şöyle derler: “Yapmış olduğunuz güzel ameller sebebiyle Adn Cennetine giriniz.”

7- Meryem suresinin 61. ayetinde Adn Cenneti, Allah’a ve O’nun gaybına iman eden kullara verilen bir mükâfat olarak nitelendirilmiş; bu ilâhî vaadin onlar için kesin ve gerçekleşmiş bir söz olduğu vurgulanmıştır.

8- Adn Cenneti, kendini arındırmış, kalbi ve ruhu yalnızca Allah’a yönelmiş, varlığını O’ndan başka her türlü bağ ve aidiyetten temizlemiş kimselerin mükâfatıdır. [19] 

9- Emîrü’l-Mü’minîn Ali’nin (a.s) Şiîleri: Bazı rivayetlerde, Emîrü’l-Mü’minîn Ali’nin (a.s) Şiîleri, Adn Cennâtinin hükümdarları olarak anılmıştır. [20]

10- Hz. Resûl-i Ekrem (s.a.a) şöyle buyurmuştur:

“Adn Cenneti tabakasında üç grup ikamet eder: Peygamberler, sıddıklar (peygamberleri tasdik eden ve onları destekleyen kimseler) ile Allah yolunda şehit düşenler ve mücahitler” [21]  

11- Akrabalık bağlarını gözeten ve sıla-i rahmi yerine getiren müminlere Adn Cenneti müjdelenmiştir. [22]  

12- Zahhâk’a göre Adn Cennetinde peygamberler, hak imamlar ve fedakâr şehitler ikamet ederken; mümin halk bu şehrin çevresinde yerleşmiş bulunmaktadır.

13- Mukâtil ve Kelbî’nin görüşüne göre ise “Adn”, peygamberler, imamlar ve şehitlerin yanı sıra, salih, ihlâslı ve Allah’ın kendilerinden razı olduğu kimselerin toplandığı bir mekândır.

14- Hz. Resul-i Ekrem (s.a.a) şöyle buyurmuştur:

“Kim hayatının benim hayatım gibi olmasını ve ölümünün de benim ölümüm gibi gerçekleşmesini ve Allah’ın bana vaad ettiği cennette, Adn Cennetlerinde ikamet etmeyi arzu ederse, Ali b. Ebî Tâlib’i ve ondan sonra gelen evlatlarını sevmelidir”. [23]

Bu hadisten anlaşılmaktadır ki Adn Cenneti, Hz. Resulullah (s.a.a) ve onun seçkin takipçilerinin yerleşeceği cennetin hususî bahçelerinden oluşmaktadır.

-----------

[1]- Kamûsü’l-Kur’ân, c. 4, s. 304.

[2]- el-Müfredât fî Garîbi’l-Kur’ân, c. 1, s. 326.

[3]- Kamûsü’l-Kur’ân, c. 4, s. 305.

[4]- Mecmaü’l-Bahreyn, c. 6, s. 227.

[5]- Men Lâ Yahzuruhu’l-Fakîh, c. 1, s. 296.

[6]- Tefsîrü’l-Mîzân Tercümesi, c. 11, s. 479.

[7]- Mîzânü’l-İ‘tidâl, c. 1, s. 361.

[8]- el-Berkî, el-Mehâsin, c. 1, s. 155.

[9]- Tefsîr-i İsna Aşer, Tövbe 72. ayet; Tefsîrü’n-Nûru’s-Sekaleyn, c. 2, s. 241.

[10]- Kehf, 31.

[11]- Ra‘d, 23-24.

[12]- Sâd, 51–52.

[13]- Bihârü’l-Envâr, c. 8, s. 85.

[14]- Tefsîrü’l-Mîzân, c. 11, s. 346; Mecmau’l-Beyân, c. 6, s. 445.

[15]- Tefsîr-i Numûne, c. 8, s. 38.

[16]- Şehîd-i Evvel, Zikrâ, s. 6.

[17]- Keşfü’l-Gıtâ, c. 2, s. 302.

[18]- Meryem, 60-61.

[19]- Tâ-hâ, 76.

[20]- el-Tefsîrü’l-Mensûb ilâ’l-İmâm el-Hasen el-Askerî (a.s), s. 253.

[21]- Tefsîrü’n-Nûru’s-Sakaleyn, c. 2, s. 241.

[22]- Tefsîrü’l-Mîzân Tercümesi, c. 11, s. 475.

[23]- el-Hısâl, c. 1, s. 558.