Canlı Bir Toplum

Toplumun canlılığı, düşünce birliğine, aynı yönde tutum ve davranış sergilemeye ve bireylerinin karşılıklı samimiyetine bağlıdır. Her insan ancak böyle bir toplumda saadet ve olgunluğuna ulaşabilir.

İslâm dini, böyle bir toplum oluşturma noktasında ırk, dil, renk ve coğrafya farklılığına hiçbir şekliyle aldırış etmemiştir. İslâm açısından İslâm'ı kabul eden herkes Müslüman, eşit ve birbirinden sorumludur.[1] İslâm dininin ivedilik ve titizlikle yoğunlaştığı husus; gönül, düşünce ve davranış birliğinin alt yapısını oluşturan "Allah'a iman"dır.

"İslâm kardeşliği", bahsi edilen vahdet ve birlikteliği her yönüyle yansıtabilen en güzel deyimdir. Kur’an-ı Kerim, bu gerçeğe şöyle vurgu yapmaktadır: "Muhakkak müminler kardeştirler…" [2]

İslâmî Kardeşliği Oluşturmada Peygamber'in Girişimi

Hz. Peygamber (s.a.a), Medine'ye yerleştikten sonra ilk olarak Müslümanların yaşam düzenini sağlayan karargâh olarak cami inşaatını başlattı. Cami inşa edildikten sonra, İslâm toplumunda daha köklü birliktelik ve samimiyet oluşturmak ve de hicret eden Müslümanlara, kaybetmiş oldukları vatan ve dostlarına karşılık her yönden daha vefalı ve daha cana yakın kardeşler edindirmek amacıyla, Müslümanlar arasında mevcut olan genel kardeşliğe ilave olarak her iki Müslüman arasında kardeşlik akdi okuyarak "İslâm kardeşliği" temelini attı. Hz. Ali'yi (a.s) de kendine kardeş seçerek şöyle buyurdu: "Ali de benim kardeşimdir."[3]

Kur’an-ı Kerim, İslâm kardeşliğini yücelikle ve saygıyla anarak şöyle buyurmaktadır:

“Allah'ın size olan nimetini hatırlayın: Hani siz birbirinize düşman idiniz, (Allah) kalplerinizi uzlaştırdı da, O'nun nimetiyle kardeşler hâline geldiniz. Siz ateşten bir çukurun kenarında bulunuyordunuz, (Allah) sizi ondan kurtardı...” [4]

İslâm Kardeşliği; Vahdet ve Kardeşlik Şiarı

İslâm kardeşliği, protokol türünden bir şey değildir. İman ruhuyla yoğrulmuş bir hakikattir ve peyderpey ürün verir. Masum önderimiz İmam Caferi Sadık (a.s), İslâm kardeşliğinin ürünlerini şöyle örneklendirmektedir: “Mümin, diğer müminin kardeş ve kılavuzudur. Ona haksızlık ve hıyanet etmez; onu aldatmaz ve vermiş olduğu söze aykırı davranmaz”. [5]

Bir Müslümanın kendisi için istediği şeyi Müslüman kardeşi için de istemesi, ayrıca malı, eli ve diliyle ona yardımda bulunması, İslâm kardeşliğinin gereklerindendir.

Her Müslüman, Müslüman kardeşinin açlığından, susuzluğundan ve giyecek elbise bulamayışından sorumludur. Yardıma muhtaç bir Müslümanı kendi kaderine terk etmek, İslâm kardeşliğiyle bağdaşmaz. İmam Caferi Sadık (a.s), bir Müslüman'ın diğer Müslüman üzerindeki haklarını sıraladığı uzun bir hadisinde şu hususlara yer vermiştir: “Eğer senin hizmetçin varsa ve kardeşin de bundan yoksun ise, yemeğini hazırlamada, elbisesini yıkamada ve diğer ihtiyaçlarını karşılamada yardım etmesi için hizmetçini ona yollamalısın...”[6] 

İslâm kardeşliği, bütün bağları ve hatta akrabalık bağlarını bile etkilemektedir. Kur’an-ı Kerim çok net olarak şöyle buyurmaktadır:

“Allah'a ve ahiret gününe inanan bir milletin babaları, oğulları, kardeşleri yahut akrabaları da olsa, Allah'a ve Resulü'ne düşman olanlarla dostluk ettiğini göremezsin.”[7]

Selman-ı Farisî'yi ve Bilal-i Habeşî'yi Hz. Peygamber'e (s.a.a) kardeş kılan ve en yakın dostları konumuna getiren faktör, İslâm kardeşliği olmuştur. İslâm kardeşliği sonucunda nice köklü düşmanlıklar ortadan kaldırılmış ve nice bölük-pörçük topluluklar birbirlerine kenetlenmiş ve dost olmuşlardır.

Bu birlik ve birliktelik, Müslümanların, iyi ve kötü günlerinde birbirlerinin sevinç ve hüzünlerini paylaşan büyük bir aile olmalarını; birbirlerine sevgi ve şefkatle yaklaşmalarını; vahdet ve kardeşliği yaşam şiarı edinmelerini gerekli kılmaktadır. İslâm kardeşliği, bütün Müslümanlara, birbirlerine karşı genel anlamıyla sorumluluklar yüklemiştir. Öyle ki her Müslüman, diğer Müslümanın sıkıntı ve darlığı karşısında kayıtsız kalmamalı ve bu olumsuzlukların giderilmesi için bütün imkânlarını seferber etmelidir.

Bahsi edilen sorumluluk iki alanı kapsamaktadır:

Ekonomik Yardımlaşma: Genel sağlık ve kültürün temini, konut edindirme, iş imkânı sağlama... gibi ekonomik alanlardaki ihtiyaçların giderilmesi doğrultusunda yardımlaşmada bulunmaktan ibarettir. Kur’an-ı Kerim'in ve din önderlerinin bu husustaki köklü çözümsel öngörüsü ise zekât, humus, sadaka, infak... unvanıyla beyan edilmiştir.

Bilimsel ve Eğitsel Yardımlaşma: Bu alanda yapılması gerekenler ise, tebliğ, aydınlatma, kılavuzlama ve yön vermeden ibarettir. Her Müslüman, öğrendiklerini başkalarına aktarmakla; diğer fertlerin eğitimi hususunda tembellik etmemekle; iyiliğe davet etmek ve kötülükten sakındırmakla yükümlüdür. Esef vericidir ki Müslümanlar, vehim ürünü korkuları sebebiyle ve hayalî çıkarlarını elde etme amacıyla bu büyük geleneği terk etmiş; günahın işlenmesine engel olmamış ve iyi işlere de teşvik etmemişlerdir. Bunun doğal sonucunda, İslâm kardeşliğinin eğitsel ruhu ortadan kalkmış ve bunu takiben de bir toplumu canlı kılan unsurlar toplumdan ayrılmış oldu.

Günümüzde İslâm Kardeşliği

Müslümanlar, her zaman gerçek birlik ve beraberliğe muhtaçtırlar. Bugün ise, daha elzem ve kaçınılmazdır. Çünkü yüce Allah'ın İslâm ülkelerine bahşetmiş olduğu değerli yeraltı kaynakları, başkalarının iştahını kabartmaktadır. Bu kaynaklara sahip olmak isteyen dış güçler ise, Müslümanları bölüp parçalamak ve birbirinden koparmak amacındalar. Müslümanlar bunun bilincinde olmalı ve Allah Resulü (s.a.a) tarafından temeli atılan İslâm kardeşliğinin istikrarı için İslâmî emirlere uymalıdırlar.

Müslümanlar her ne kadar güçlü olsalar dahi, yine de birlik ve beraberliğe muhtaçtırlar. Bu alanda başarı sağlamak için evlâtlarımızı, çocukluk döneminde birbirinin yar ve yardımcısı Müslümanlar olarak yetiştirmeli ve eğitmeliyiz.

----------------

[1]- Biharu'l-Envar, c.73, s.293; Ravzatu'l-Kâfi, s.246.

[2]- Hucurât, 10

[3]- Sire-i İbn-i Hişam, c.2, s.504–505.

[4]- Âl-i İmrân, 103.

[5]- Usul-u Kâfi, c.1, s.166, 167.

[6]- Usul-u Kâfi, c.2, s.169.

[7]- Mücâdele, 22.