Bismillahirrahmanirrahim

Bir baba ki hem evin güvenliğini korumalı, hem iman ve ahlâkı kalplerde yeşertmeli ve hem de Şiî inancına göre ahir zamanda hidayet risaletinin varisi olacak bir evlat yetiştirmesi gerekirdi.

Bu yaşam tarzına bakmak, dijital gözetimlerin ve toplumsal kaygıların yoğun olduğu günümüz çağı aileleri için şaşırtıcı bir şekilde ilham vericidir.

“Aile Yaşamından” söz ettiğimiz vakit, genellikle aklımıza huzurlu sahneler, eğitim meclisleri ve samimi ilişkiler gelir. Oysa İmam Hasan Askerî’nin (a.s) Samarra’daki evi daha karmaşık bir manzaraya sahipti: Siyasi baskılar, Abbasîlerin güvenlik takipleri ve bununla birlikte imametin son halkasını koruma sorumluluğu… Öyle ki evladı hem dünyaya gelmeli ve hem de gizli kalmalıydı. Nitekim muteber Şiî kaynakları, İmam’ın (a.s) güvenlik tedbirleri, ahlâkî eğitim ve güvenilir kimselerden oluşan bir ağ sayesinde güvenli ve maneviyat merkezli bir ev oluşturduğunu ortaya koymaktadır. İşte tam da oradan “İntizar” (Bekleyiş) kavramı anlam kazanmıştır.

1) Kuşatma altında ama “Eminler” ağıyla olan bir ev

İmam Hasan Askerî’nin (a.s) hayatının büyük kısmı Samarra’da gözetim altında geçti ve Şiîlerle serbestçe iletişim kurma imkânı yoktu. Onun iletişimdeki çözümü, özellikle Osman b. Saîd gibi tamamen güvenilir vekillerle olmuştur. Nitekim kadim kaynaklarda yer alan bir bir mektupta, İmam Hadî (a.s) ve İmam Askerî (a.s) onu “güvenilir ve emin” olarak tanıtmışlardır:

“el-Umrî benim güvendiğim kimsedir… Ona kulak verin ve itaat edin.” [1]

Bu, aynı zamanda bir aile ilkesi olarak da görülebilir: Ev konusunda güvenilir halkaların seçimi.

2) Evladının güvenliğini “tasarlayan” bir baba

Kadim rivayetlere göre İmam Hasan Askerî (a.s), siyasi takipler sebebiyle evladının doğumunu gizli tuttu. Bu amaçla halası Hakîme Hatun’u “ailenin emini ve ebe” unvanıyla çağırdı ve Şaban ayının on beşinci gecesinde doğuma tanıklık etti. Bu “evin mahremiyetini koruma” tedbiri sadece taktiksel bir hamle değil, bizzat aile hayatının bir parçasıydı: Doğum, tanıtım ve hatta isim verme dahi güvenlik ve hikmet çerçevesinde yönetildi.

Ayrıca o günlerden nakledilen rivayetlerde doğum haberinin gizli tutulduğu açıkça belirtilir; hatta evladın adı ve varlığına dair bilgi yalnızca özel kimselere ulaştırılırdı ki hayatı tehlikeye girmesin. Bu durum, aile yönetiminde “hassas bilgilerin asgari düzeyde paylaşılması” ilkesinin bir yansımasıdır.

3) Evladın, Yakın Dost Çevresine Tanıtılması

Şeyh Tûsî’nin el-Ğaybe adlı eserinde aktardığına göre, kırk kişi İmam’ın meclisinde bulunuyordu. Orada bir genç gördüler ve İmam şöyle buyurdu:

“Bu, benden sonra sizin İmamınızdır… Bugünden sonra onu göremeyeceksiniz… Öyleyse Osman b. Saîd’den geleni kabul edin.” [2]

Bu “seçici tanıtım” yöntemi, güven halkasını pekiştirdi ve bilgilerin kontrolsüz biçimde açığa çıkmasını engelledi. Bu model, günümüzde de ailelerin mali meselelerden eğitim ve terbiyeyle ilgili hususlara kadar olan hassas konularda uygulayabileceği bir yöntemdir.

Evladın kimliğini sorumlu bir biçimde aktarmak gerekir: Çocuklara ait görsellerin ve bilgilerin düşük riskli şekilde paylaşımını kural edinmek önemlidir; onun onuru ve güvenliği her şeyden önceliklidir. İmam’ın (a.s) evinde görülen akıllıca gizlilik tecrübesi, “önleyici güvenlik” anlayışını hatırlatmaktadır.

4) “Emin Olmaktan” “Komşuluğa” kadar ailenin ahlâkî eğitimi

İmam’ın (a.s) Şiîlere olan meşhur mektubu, aile ahlâkının yol haritasını çizer: İlahi takva, doğruluk, ister iyi ister kötü olsun emaneti yerine getirmek, uzun secdeler ve “iyi komşuluk”. [3]

İmam (a.s), bir kimse için “Bu kişi Şiîdir, onun ahlâkı ve emanete sadakati tanık ve delildir” denildiğinde, yani evde ve mahallede her şeyden önce dinî kimliği okunmalıdır. Anne ve baba için bu şu anlama gelir: Çocuğa verilen söz bir emanettir; akşam gezintisi ya da oyunla ilgili vaat, çocuğun “hakkı”dır ve mutlaka yerine getirilmelidir.

Evde doğruluk, emaneti yerine getirmek (söz verilen vakitlerden harçlıkların korunmasına kadar), iyi komşuluk ilişkileri… Bunların hepsi dinî kimliği yaşanır kılar; onu sadece bir slogan olmaktan çıkarır.

5) Evde konuşma üslubu: Öğüdü açıkta değil, gizlide vermek

İmam’ın (a.s) şu sözü, aile ilişkileri için altın bir kural niteliğindedir:

“Kim kardeşine gizlice öğüt verirse, onu süslemiş olur ve kim de açıkça öğüt verirse, onu hor görmüş, değersiz kılmıştır.” [4]

Alenî uyarı, özellikle eşe ya da çocuğa yöneltildiğinde, inşa etmekten çok yıkar; hatta onu inatlaşmaya sürükleyebilir. Oysa sakin ve özel bir konuşma, hem onuru korur ve hem de etkili olur. Bu nedenle “gizlide öğüt verme” ilkesini evin kanunu hâline getiriniz.

6) Sevginin Sınırları: Merhametli Otorite

İmam’dan (a.s) nakledilen bir diğer hadiste şöyle buyrulmuştur:

“Çocuğun küçükken babasına karşı saygısızlık göstermesi, büyüdüğünde ona isyan etmesine yol açar.” [5]

Bu, şunu ifade eder: Ebeveyn karşısında “cüretkârlığa” dönüşen sınırları olmayan bir sevgi, gelecekte nankörlüğün ve sevgisizliğin tohumunu eker. Ölçüsüz sevgi, disiplinsizliği besler. Dolayısıyla sevginizin kalıcı olması için sınırları net ve istikrarlı kılmanız gerekir.

7) Gerçekçi Umut

Aile içi krizlerde, İmam Hasan Askerî’nin (a.s) kaza ve kader anlayışı, ümit üslubunu korumaktadır:

“İnsana isabet eden her bela, Allah tarafından bir nimetle kuşatılmıştır.” [6]

İşte bu, ailevi dayanıklılığın bilgelik boyutudur. İnsan, her sıkıntının imanını geliştirmek, aile içi dayanışmayı güçlendirmek ve iletişim becerilerini artırmak için bir fırsat olabileceğini bilmelidir.

-----------

[1]- el-Kâfî, c. 1, s. 230.

[2]- el-Ğaybe, c. 1, s. 357.

[3]- Tuhafu’l-Ukul, s. 487.

[4]- Mizânu’l-Hikme, c. 4, s. 3599.

[5]- Mîzânu’l-Hikme, c. 4, s. 3678.

[6]- Bihâru’l-Envâr, c. 75, s. 374.