Kadir Gecesi'nde Kur'an'ın İniş Şekli

Kadir Gecesi'nden “mübarek gece” olarak bahsedilmiştir ve dil bilginleri "kadir"i takdir anlamında açıklamışlardır. Bu gece, işlerin ve hikmetlerin takdir edildiği ve ölçüldüğü gecedir. Başka bir deyişle, bu gece büyüklük ve ihtişam gecesidir.

انا انزلناه فی لیله القدر

"Biz onu Kadir Gecesi'nde indirdik"

Allah-u Teâlâ, Kur'an'ı ayet ayet ve sure sure şeklinde tedrici olarak indirdiği halde, nasıl oluyor da bu ayette Kur'an'ın Kadir Gecesi'nde indirildiği açıkça zikrediliyor?

Bu soruya birkaç cevap verilmiştir:

1- Tabersi, İbn Abbas'tan naklen şöyle yazıyor: "Yüce Allah, Kur'an'ı Kadir Gecesi'nde Levh-i Mahfuz'dan dünya semasına bir defada indirdi. Sonra Cebrail (a.s) onu parça parça yirmi üç yıl boyunca Hz. Peygamber'e (s.a.a) indirdi." [1]

2- Müfessirlerin bu konudaki çeşitli görüşleri arasında Feyz-i Kaşani şöyle görüş bildirmiştir: "Kur'an yirmi yıl boyunca, Hz. Peygamber'in (s.a.a) kalbinin derinliklerinden diline parça parça inmiştir." [2]

3- Allame Tabatabai'nin bu konudaki izahı şöyledir: Kur'an'ın Ramazan ayında indirildiğini gösteren ayetlerde “tenzil” değil, “inzal”ifadesi kullanılmıştır. Örneğin şu ayetlerde:

شهر رمضان الذی انزل فیه القرآن

"Ramazan ayıdır ki, Kur'an onda indirilmiştir." [3]

Dolayısıyla, Ramazan ayındaki inişin tedrici değil, defaten (bir defada) olduğu anlaşılmaktadır. Kur'an'ın lafızları tedrici olarak var olduğuna göre, defaten olması şu açıdan olabilir: Kur'an'ın ayetleri bir bütün olarak tek bir şey kabul edilmiştir; tıpkı

کماء انزلناه من السماء

"Gökten indirdiğimiz su gibi" [4] ayetinde olduğu gibi. Yağmur damla damla yağdığı halde, tüm damlalar bir su olarak kabul edilmiştir." [5]

4- Ayetullah Subhani, "Furuğ-u Ebediyet" kitabında bu konuda şöyle görüş bildirmiştir: "Kur'an'ın bir 'toplu ilmi gerçek varlığı' vardır ki bir defada Ramazan ayında indirilmiştir. Bir de 'tedrici varlığı' vardır ki inişi bi'set gününde başlamış ve Hz. Peygamber'in (s.a.a) hayatının sonuna kadar tedrici olarak indirilmiştir." [6]

Böylece Kur'an'ın iki türlü inişi olduğu söylenebilir:

Birincisi, Kur'an'ın ruhunun ve maksatlarının toplu olarak Hz. Peygamber Efendimizin (s.a.a) nazik kalbine indiği 'defaten iniş'tir:

نزل به الروح الامین علی قلبک

"Ruhu'l-Emin onu senin kalbine indirdi" [7]

İkincisi ise, ayet ayet, teemmül ve teenni ile, maslahat ve ihtiyaca binaen yirmi üç yıl boyunca lafız ve ibare âlemine gelen ve insanlara tebliğ edilen 'tedrici iniş'tir. Kur'an'ın tedrici inişinin hikmeti hakkında, "Name-i Hidayet" kitabının yazarı şöyle yazmıştır: "Kur'an-ı Kerim'in tedrici inişi, Hz. Peygamber Efendimizin (s.a.a) çağdaşlarına ve daha sonra bize açıkça gösteriyor ki, ayetler insanlar tarafından uydurulmuş değildir. Bilakis Allah Resulü de (s.a.a) gerekli ve uygun zaman geldiğinde ayetlerin inmesi için vahyi beklemek zorundaydı." [8]

"Keşfü'l-Esrar ve Uddetü'l-Ebrar" tefsirinin sahibi Meybüdi, Kur'an'ın inişinin zamanı ve şekli hakkında, şöyle yazmıştır: "Kur'an'ı 'Furkan Günü' indirdik. Başka bir yerde

انا انزلناه فی لیلهالقدر

"Biz onu Kadir Gecesi'nde indirdik" dedi. Başka bir yerde

علی مکث و نزلناه تنزیلا

"Onu bir zamana yayarak ve tedrici olarak indirdik" dedi. Bu şöyle açıklanabilir: Kur'an, Bedir Günü'nün gece ve gündüzünde dünya semasına indirildi ve Beytü'l-İzze'de Kur'an hazinesinde muhafaza edildi. Bir yerde 'gün' dedi ve bir yerde 'gece' dedi. Bu Arapların âdetlerine göredir ki gecede olan bir olayı anlatırken gündüzden bahsederler ve gündüzde olan bir olayı anlatırken geceden bahsederler." [9]

Kadir Gecesi'nin Fazileti

Kadir Gecesi'nin fazileti hakkında pek çok rivayet gelmiştir. Çünkü o gece Allah Resulü'nün (s.a.a) ve hidayet imamlarının (a.s) mükaşefe (manevi açılım) gecesidir. Kur'an müfessirleri ve İslami ilimler araştırmacıları, bu mübarek geceyi yüceltmek ve tazim etmek için ellerinden geleni yapmışlar ve o geceyi 'Son Peygamber'in vuslat gecesi ve hakiki aşığın sevgilisine ulaşma gecesi' [10] olarak tanımlamışlardır.

Burada birkaç rivayete dayanılmaktadır: Hz. Peygamber'den (s.a.a) şöyle rivayet edilmiştir:

من قام لیله القدر ایمانا و احتسابا غفرله ما تقدم من ذنبه

“Kim Kadir Gecesi'ni imanla ve sevap umarak ihya ederse, geçmiş günahları bağışlanır”. [11]

Başka bir rivayette şöyle okuyoruz: "Kadir Gecesi olduğunda, Yüce Allah Cebrail'i bir grup melekle yeryüzüne gönderir. Cebrail'in yeşil bir sancağı vardır ve onu Kâbe'nin çatısına diker. Bu melekler her yere gider ve ayakta duran, oturan, namaz kılan ve zikir edenler gördüklerinde onlara selam verirler, ellerini onların ellerine koyar ve onların dualarına 'âmin' derler." [12]

Meybüdi bu konuda şöyle yazmıştır: "Âlemlerin Rabbi, kullarını meleklere iki vakitte arz eder: Biri Arefe gününde, hacılar ihrama girmişken... diğeri ise, Kadir Gecesi'nde kullarını meleklere gösterir. Çünkü bu gecede itaat edenler itaatlerini arttırır ve günahkârlar günahlarından dönerler." [13]

Değerli Gazer tefsirinin sahibi, bir rivayeti naklederken o gecenin ibadet ve ihyasının şeref ve mertebe kaynağı olduğunu belirtmiş ve şöyle yazmıştır: "O geceye 'Kadir' denilmesinin sebebi şudur: 'Bu gecede ibadet eden ve geceyi ihya eden her değersiz kişi, değer ve mertebe sahibi olur.'" [14]

Yine Minhacü's-Sadıkin tefsirinde şöyle okuyoruz: "Leyletü'l-Kadr'in böyle adlandırılmasının sebebi, bu gecede kadir sahibi (değerli) bir melekten kadir sahibi bir kitabın, kadir sahibi bir ümmete kadir sahibi bir peygambere indirilmiş olmasıdır." [15]

Elbette müminler, ayetlere uyarak ve rivayetlere göre amel ederek her zaman dua ve ibadetle meşgul olurlar ve her daim Allah'ın huzurunda bulunmaya isteklidirler. Diğer taraftan, Yüce Allah'ın Kadir Gecesi'nde sonsuz hayır, bereket ve mağfiretini kullarına indirdiğini bilirler.

Allah şöyle buyurmuştur:

لیله القدر خیر من الف شهر

"Kadir Gecesi bin aydan hayırlıdır". "Elf" (bin) tam bir sayıdır. O gecede Allah, Muhammed ümmetinin günahkârlarını salihlerin şefaatiyle bağışlar. Kur'an-ı Kerim müfessirleri, bin ay ibadetten daha hayırlı olan bu gecenin ibadetinin fazileti hakkında rivayetler nakletmişlerdir:

1- Hz. Resulullah (s.a.a) "dört abid (ibadet eden) kişiyi isimlendirdi ki onlar seksen yıl boyunca Allah'a ibadet ettiler ve bir göz açıp kapayıncaya kadar bile O'na asi olmadılar: Eyyûb, Zekeriya, Hızkil ve Yuşa." Sahabeler buna şaşırdılar. Cebrail geldi, bu sureyi getirdi ve gösterdi ki: "Senin bir gece ibadetin, onların bin ay ibadetinden daha hayırlıdır." [16]

2- "Leyletü'l-kadri hayrun min elfi şehr" ayetinin tefsirinde şöyle okuyoruz: İsrailoğulları arasında “Şimşon” adında güçlü ve cesur bir adam vardı. Bin ay boyunca kâfirlerle savaştı. "Yüce Allah Hz. Peygamber'e (s.a.a) hitap etti ki: 'Ben sana öyle bir gece verdim ki, sen ve ümmetin o geceyi ibadetle geçirirseniz, onun sevabı Şimşon'un kâfirlerle bin ay cihad etmesinden daha hayırlı olur.'" [17]

3- Gazer tefsirinin sahibi şöyle yazıyor: Allah Resulü (s.a.a) şöyle buyurdu: "Rüyamda maymunların minberime çıkıp indiklerini gördüm. Cebrail geldiğinde ona sordum. Dedi ki: 'Bunlar senden sonra haksız yere minberine çıkacak olan Beni Ümeyye'dir.' Ben dedim ki: 'Ey Cebrail! Onların saltanatının süresi ne kadar olacak?' Dedi ki: 'Bin ay.' Ben üzüldüm. Cebrail geldi ve beni teselli etti, Kevser suresini ve 'İnna enzelnahu' (Kadir suresini) getirdi ve gösterdi ki: 'Kadir Gecesi, Beni Ümeyye'nin saltanat süresi olan bin aydan daha hayırlıdır.'" [18]

Yine Kadir Gecesi'nin tazimi ve o gecede ibadete kalkışmak hakkında şöyle okuyoruz: "Eğer kadrini bilirsen, Kadir Gecesi'nin varlık dairesinin tamamı Muhammedîdir ve eğer hizmete kalkışırsan, Ahmedî bir kıyamet günündeki kıyamdır." [19]

Kadir Gecesi ve Ehlibeyt (a.s)

Ehlibeyt'in (a.s) Kadir Gecesi ile sürekli bağlantısını gösteren hadisler çoktur. Bunlardan biri, Hz. Resulü Ekrem'in (s.a.a) ashabına buyurduğu şu sözdür:

"Kadir Gecesi'ne inanın. O, Ali b. Ebu Talib'e (a.s) ve benden sonraki on bir evladıma aittir." [20]

İmam Cevad'dan (a.s) nakledilen başka bir rivayette Emirü'l-Müminin Ali (a.s) İbn Abbas'a şöyle buyurdu: "Kadir Gecesi her yıl vardır ve o gecede o yılın emri iner. Resulullah'tan (s.a.a) sonra bu emrin sorumluları vardır." İbn Abbas "Onlar kimlerdir?" diye sordu. Şöyle buyurdu: "Ben ve benim soyumdan olan, muhaddis (kendilerine ilham olunan) imamlar olan on bir kişidir." [21]

İmam Muhammed Taki'den (a.s) nakledilen başka bir hadiste şöyle geçmektedir: "Ey Şia topluluğu! ‘İnna enzelnahu’ suresi ile münazara edin ki galip gelesiniz. Allah'a yemin olsun ki bu sure Peygamber'den (s.a.a) sonra Allah'ın insanlara hüccetidir. O sure dininizin efendisidir ve bizim ilmimizin zirvesidir." [22]

Emirü'l-Müminin Ali'den (a.s) şöyle buyurduğu nakledilmiştir: "Bana öyle bir gecede darbe vurdular ki, o gecede Yuşa b. Nun vefat etti ve benim ruhum öyle bir gecede kabzedildi ki, benzeri gecede İsa b. Meryem göğe yükseltildi." [23]

Büyük âlim merhum Muhammed Bakır Meclisi de “Biharü'l-Envar” kitabında Kadir Suresi'nin faziletlerinden iki hadis nakledeceğimiz bir bölüm ayırmıştır:

1- İmam Cafer-i Sadık'tan (a.s):

النور الذی یسعی بین یدی المومنین یوم القیامه نور انا انزلنا

"Kıyamet günü müminlerin önünde ilerleyen nur, 'İnna Enzelnahu' nurudur". [24]

2- Ebu Abdullah'tan:

من قرا انا انزلناه فی لیلهالقدر فی فریضه من فرائض الله نادی مناد: یا عبدالله غفرالله لک مامضی، فاستانف العمل

"Kim Allah'ın farzlarından bir farz içinde 'İnna Enzelnahu fi Leyleti'l-Kadri' okursa, bir münadi şöyle seslenir: Ey Allah'ın kulu! Allah geçmişteki (günahlarını) bağışladı. Şimdi ameli yeniden başlat." [25]

Kadir Gecesi'nin hakkı gecelerde gizlidir

Gece, güneşin batışından fecrin doğuşuna kadardır. Kur'an-ı Kerim gece ibadetinin ve gece yakarışının faziletini vurgulamış ve seher vakitlerinde bağışlanma dileyenleri sabredenler ve doğru söyleyenler sırasında övmüştür:

الصابرین و الصادقین و القانتین و المنفقین و المستغفرین بالاسحار

"Sabredenler, doğru söyleyenler, itaat edenler, infak edenler ve seher vakitlerinde bağışlanma dileyenler." [26]

Masum imamlardan (a.s) gelen rivayetler de bu pak ve parlak zatların “teheccüd” konusundaki amel ve himmetlerini göstermektedir. Geceler arasında Kadir Gecesi özel bir fazilete sahip olmuştur. Ve o, yılın en kutsal gecelerinden biri olarak tüm Müslümanların dikkatini çekmiştir. Arifler, mübarek gecenin nuraniyeti hakkında tabirlerle doludur.

-----------

[1]- Fazl b. Hasan Tabrisî, Mecmau'l-Beyan, c. 10, s. 518.

[2]- Muhsin Kaşani, Tefsir-i Safi, c. 1, s. 65.

[3]- Bakara, 185; Duhan, 3; Kadir, 3.

[4]- Yunus, 24.

[5]- Seyyid Muhammed Hüseyin Tabatabai, el-Mizan fi Tefsir-i Kur'an, c. 2, s. 19.

[6]- Cafer Subhani, Fürûğ-u Ebediyet, yayıncı, s. 236.

[7]- Şuara, 194.

[8]- Muhammed Mehdi Rükni Yezdi, Name-i Hidayet, s. 28.

[9]- Ebu'l-Fazl Reşidüddin Meybudi, Keşfü'l-Esrar ve Üddetü'l-Ebrar, c. 4, s. 53.

[10]- İmam Humeyni (r.a), Pervaz der Melekût, s. 226.

[11]- Fethullah Kaşani, Minhacu’s-Sadıkın, c. 10, s. 308.

[12]- Ebu'l-Futuh Razi, Numara-i Umumi 166, c. 2, s. 466.

[13]- Ebu'l-Fazl Reşidüddin Meybudi, Keşfü'l-Esrar ve Üddetü'l-Ebrar, c. 10, s. 567.

[14]- Hüseyn b. Hasan Curcani, Tefsiri Gazer, c. 10, s. 409.

[15]- Fethullah Kaşani, Minhacu’s-Sadıkın, c. 10, s. 303.

[16]- Hüseyn ib. Hasan Curcani, Tefsiri Gazer, c. 10, s. 413.

[17]- Fethullah Kaşani, Minhacu’s-Sadıkın, c. 10, s. 304.

[18]- Hüseyn b. Hasan Curcani, Tefsiri Gazer, c. 10, s. 414.

[19]- İmam Humeyni, Sırru's-Salat, s. 62.

[20]- Muhammed b. Yakub Küleyni, Usul-u Kâfi, c. 2, s. 481.

[21]- Muhammed b. Yakub Küleyni, Usul-u Kâfi, c. 2, s. 481.

[22]- Muhammed b. Yakub Küleyni, Usul-u Kâfi, c. 1, s. 364.

[23]- Hüseyn b. Hasan Curcani, Tefsiri Gazer, c. 2, s. 57.

[24]- Muhammed Bakır Meclisi, Biharu’l-Envar, c. 92, s. 330.

[25]- Muhammed Bakır Meclisi, Biharu’l-Envar, c. 92, s. 327.

[26]- Âl-i İmran, 17.